Ο Μιχάλης Γρ. Βραχόπουλος, Ομότιμος Καθηγητής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και ενεργειακός σύμβουλος του Δήμου Δυτικής Λέσβου, επανέρχεται στο ζήτημα των Ιαματικών Πηγών Πολυχνίτου, θέτοντας ερωτήματα για την ασφάλεια των εγκαταστάσεων, τη νομιμότητα των παρεμβάσεων και τους προβλεπόμενους ελέγχους για το ραδόνιο. Με αφορμή τη συζήτηση που πραγματοποιήθηκε σε εκπομπή σε τοπικό ραδιοφωνικό σταθμό, ο ίδιος υποστηρίζει ότι η δημόσια συζήτηση απομακρύνθηκε από τα τεχνικά και θεσμικά ζητήματα που είχε θέσει και επικεντρώθηκε στο πρόσωπό του. Στη συνέντευξη που ακολουθεί, αναλύει το νομοθετικό πλαίσιο για τις ιαματικές εγκαταστάσεις και την προστασία από το ραδόνιο, εξηγεί τον σκοπό ερευνητικής πρότασης για τη συνεχή παρακολούθησή του και ζητά απαντήσεις για τους λόγους που οδήγησαν στην αναστολή λειτουργίας των λουτρών. Όπως τονίζει, στόχος του δεν είναι το κλείσιμο της πηγής ή η απόδοση ευθυνών σε συγκεκριμένα πρόσωπα, αλλά η διενέργεια ελέγχων, η επιστημονική τεκμηρίωση, η εφαρμογή της νομοθεσίας και η υπεύθυνη ενημέρωση της τοπικής κοινωνίας.
«Κύριε καθηγητά, γιατί αποφασίσατε να επανέλθετε δημόσια στο ζήτημα των Ιαματικών Πηγών Πολυχνίτου;»
Στις 18 Σεπτεμβρίου 2026 κλήθηκα να συμμετέχω σε εκπομπή της σελίδας «Στο Νησί», μετά από τηλεφωνική επικοινωνία με τη δημοσιογράφο κα Μαρία Χατζηγεωργίου.
Το θέμα, όπως μου αναφέρθηκε, θα ήταν η διερεύνηση όσων είχα θέσει στην από 18 Αυγούστου 2026 επιστολή μου προς τον Δήμο και τις αρμόδιες υπηρεσίες της περιοχής σχετικά με τις εγκαταστάσεις των Ιαματικών Πηγών Πολυχνίτου και τους πιθανούς κινδύνους για τους επισκέπτες στον περιβάλλοντα χώρο.
Η πρόθεσή μου ήταν και παραμένει απολύτως συγκεκριμένη: να ζητηθεί από τις αρμόδιες υπηρεσίες να ασκήσουν τις προβλεπόμενες αρμοδιότητές τους και να δοθούν δημόσιες, τεκμηριωμένες απαντήσεις σε συγκεκριμένα ζητήματα ασφάλειας.
Δυστυχώς, θεωρώ ότι στην εκπομπή δεν έγινε αυτή η ουσιαστική διερεύνηση.
«Τι ακριβώς σας ενόχλησε στον τρόπο με τον οποίο παρουσιάστηκε το θέμα;»
Αντί να εξεταστούν τα συγκεκριμένα τεχνικά και θεσμικά ζητήματα που έθεσα, η συζήτηση μετατοπίστηκε σε μεγάλο βαθμό στο πρόσωπό μου και στην ιδιότητά μου ως πολίτη που υπέβαλε μια τεκμηριωμένη αναφορά στις αρμόδιες υπηρεσίες.
Θα περίμενα από μια δημοσιογραφική εκπομπή να τεθούν πρώτα τα αυτονόητα ερωτήματα:
Υπάρχει ή δεν υπάρχει κίνδυνος;
Έχουν γίνει οι απαιτούμενοι έλεγχοι;
Υπάρχουν οι απαιτούμενες μελέτες και εγκρίσεις;
Τηρείται η νομοθεσία;
Και ποιος έχει την ευθύνη να το πιστοποιήσει;Αυτά είναι τα ερωτήματα που αφορούν την κοινωνία.
Και ακριβώς αυτά είναι τα ερωτήματα που, κατά τη γνώμη μου, δεν απαντήθηκαν.
«Ποια είναι, λοιπόν, τα συγκεκριμένα ερωτήματα που θεωρείτε ότι έπρεπε να τεθούν;»
Θα τα θέσω ξανά, όσο πιο απλά γίνεται.
Πρώτον: Επιτρέπεται σε χώρους δημόσιας προσέλευσης κοινού να υπάρχουν καλώδια ηλεκτρικής τροφοδοσίας χωρίς την απαιτούμενη προστασία;
Δεύτερον: Επιτρέπεται σε χώρους δημόσιας προσέλευσης κοινού να υπάρχουν σωλήνες πολυαιθυλενίου μέσα στους οποίους μεταφέρεται ιαματικό ρευστό (νερό) θερμοκρασίας κοντά στους 80°C χωρίς την απαιτούμενη προστασία;
Τρίτον: Επιτρέπεται να υπάρχουν συσκευές που λειτουργούν με ηλεκτρικό ρεύμα, όπως αντλίες, χωρίς τα προβλεπόμενα μέτρα προστασίας;
Τέταρτον: Για όλες αυτές τις εγκαταστάσεις έχουν υποβληθεί οι απαιτούμενες μελέτες στις αρμόδιες υπηρεσίες και έχουν εκδοθεί οι σχετικές εγκρίσεις και άδειες;
Δεν ζητώ από κανέναν να υιοθετήσει τη δική μου άποψη.
Ζητώ κάτι πολύ απλούστερο:
Να απαντήσουν οι αρμόδιες υπηρεσίες.
«Υπάρχει όμως και το ζήτημα του γεωδαιτικού θόλου. Τι ακριβώς σας προβληματίζει;»
Μας ενδιαφέρει ιδιαίτερα η τοποθέτηση γεωδαιτικού θόλου πάνω από ανοικτή πηγή ιαματικού ρευστού, θερμοκρασίας άνω των 50°C.
Και εδώ προκύπτουν ζητήματα που απαιτούν επιστημονικό και διοικητικό έλεγχο.
Αναφέρομαι στο γεγονός ότι ο επίσημος μισθωτής ευρίσκεται να τοποθετείται δημόσια λέγοντας πως μέρος των εγκαταστάσεων «δεν Είναι καταγεγραμμένο αυτοτελώς ως ιαματική πηγή…» Όντως ισχύει κάτι τέτοιο;
Μία ενσωματωμένη πηγή με θερμοκρασία άνω των 50 °C δεν είναι καταγεγραμμένη παρότι βρίσκεται στην ίδια και την αυτήν περιοχή των Ιστορικών Ιαματικών Πηγών Πολιχνίτου που προκηρύχθηκε προς αξιοποίηση ;
Δεν θεωρώ ότι τέτοια ζητήματα πρέπει να κρίνονται με τηλεοπτικές αντιπαραθέσεις.
Πρέπει να κρίνονται με μετρήσεις, μελέτες, ελέγχους και κυρίως εφαρμογή της νομοθεσίας.
«Τι προβλέπει η νομοθεσία για τους ιαματικούς φυσικούς πόρους;»
Ο Ν. 3498/2006 θεσπίζει ειδικό καθεστώς για τους ιαματικούς φυσικούς πόρους και την ανάπτυξη του ιαματικού τουρισμού.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το άρθρο 18, σύμφωνα με το οποίο ο ΕΟΤ έχει αρμοδιότητα ελέγχου των επιχειρήσεων ιαματικού τουρισμού, ακόμη και όταν αυτές λειτουργούν σε κτίρια τρίτων, προκειμένου να διαπιστώνεται η συμμόρφωση όχι μόνο με τον συγκεκριμένο νόμο αλλά και με διατάξεις που αποβλέπουν στην αναβάθμιση των παρεχόμενων υπηρεσιών και στην προστασία των χρηστών
Επομένως, το ζήτημα της ασφάλειας των επισκεπτών δεν είναι μια προσωπική μου εμμονή.
Είναι αντικείμενο θεσμικού ελέγχου.
«Και τι ισχύει ειδικότερα για το ραδόνιο;»
Εδώ υπάρχει ένα πολύ συγκεκριμένο νομοθετικό πλαίσιο.
Ήδη από το 1990 η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε εκδώσει τη Σύσταση 90/143/Ευρατόμ σχετικά με την προστασία του πληθυσμού από την έκθεση στο ραδόνιο μέσα στα κτίρια.
Ακολούθησε η Οδηγία 96/29/Ευρατόμ, η οποία έθεσε βασικούς κανόνες ασφάλειας για την προστασία εργαζομένων και πληθυσμού από την ιονίζουσα ακτινοβολία.
Στη συνέχεια, η Οδηγία 2013/59/Ευρατόμ προχώρησε πολύ περισσότερο, προβλέποντας βασικά πρότυπα ασφάλειας και ειδικές απαιτήσεις για την προστασία από φυσικές πηγές ακτινοβολίας, συμπεριλαμβανομένου του ραδονίου.
Η Ελλάδα ενσωμάτωσε το σχετικό πλαίσιο με το Π.Δ. 101/2018, το οποίο περιλαμβάνει ρητή αναφορά, στο Παράρτημα VI, στην «χρήση ή άλλη αξιοποίηση φυσικών ιαματικών πόρων».
Στο Π.Δ 101/2018 περιγράφονται διεξοδικά όλες οι υποχρεώσεις, αιτιολογήσεις πρακτικών, κανονιστικοί έλεγχοι, παρακολούθηση, ενημέρωση, εκπαίδευση, που οφείλουν να πληρούν οι οργανισμοί αυτοί που αξιοποιούν τους ιαματικούς πόρους.
Δεν πρόκειται, επομένως, για μια θεωρητική συζήτηση.
Υπάρχει συγκεκριμένο ευρωπαϊκό και εθνικό κανονιστικό πλαίσιο.
«Τι προβλέπεται για τις επιχειρήσεις που αξιοποιούν φυσικούς ιαματικούς πόρους;»
Οι απαιτήσεις είναι συγκεκριμένες.
Περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, την περιγραφή των δραστηριοτήτων και των χώρων στους οποίους υπάρχουν φυσικά ραδιενεργά υλικά, την εκτίμηση της επαγγελματικής έκθεσης, την εξέταση όλων των οδών έκθεσης —συμπεριλαμβανομένης της έκθεσης στο ραδόνιο— καθώς και τη λήψη μέτρων για τη μείωση της έκθεσης.
Προβλέπονται επίσης ενημέρωση και εκπαίδευση του προσωπικού σε θέματα ακτινοπροστασίας.
Η σχετική ελληνική κανονιστική διαδικασία εξειδικεύεται περαιτέρω στην απόφαση 45872, που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Β΄ 1103/11-4-2019.
Επομένως, όταν μιλάμε για ραδόνιο, δεν μπορούμε να περιοριζόμαστε στο αν κάποιος επιστήμονας θεωρεί ότι «δεν υπάρχει πρόβλημα».
Το ερώτημα είναι:
Έχουν γίνει οι προβλεπόμενες εκτιμήσεις;
Έχουν γίνει οι απαιτούμενες μετρήσεις;
Έχουν ληφθεί τα προβλεπόμενα μέτρα;
Και ποιος αρμόδιος φορέας τα έχει ελέγξει;«Στην εκπομπή, όμως, ακούστηκε από τον Ομότιμο Καθηγητή κ. Κελεπερτζή ότι από δικές του έρευνες δεν υπάρχει θέμα ραδονίου στις συγκεκριμένες πηγές. Πώς σχολιάζετε αυτή την άποψη;»
Δεν έχω κανένα πρόβλημα να ακούσω και να αξιολογήσω οποιαδήποτε επιστημονική άποψη.
Ακριβώς επειδή είμαι πανεπιστημιακός, γνωρίζω ότι η επιστήμη δεν λειτουργεί με την επίκληση της αυθεντίας.
Λειτουργεί με δεδομένα, μεθοδολογία, μετρήσεις, δημοσιευμένα αποτελέσματα και επαναληψιμότητα.
Αυτό που με προβληματίζει είναι κάτι πολύ απλό.
Εάν πράγματι έχει αποδειχθεί επιστημονικά ότι στις συγκεκριμένες εγκαταστάσεις δεν υπάρχει κανένας κίνδυνος από το ραδόνιο, τότε: γιατί η ευρωπαϊκή και η ελληνική νομοθεσία δεν εξαιρούν τις ιαματικές εγκαταστάσεις από τις προβλεπόμενες διαδικασίες ελέγχου;
Και ακόμη πιο απλά:
Πρέπει να εφαρμόζεται η νομοθεσία ή να υποκαθίσταται από την προσωπική εκτίμηση οποιουδήποτε ερευνητή;
Η απάντηση, για έναν πανεπιστημιακό, είναι αυτονόητη.
Η έρευνα μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη κατανόηση ενός κινδύνου.
Δεν καταργεί όμως τη νομοθεσία.
«Κάνατε, μάλιστα, λόγο για μια ερευνητική πρόταση που αφορούσε ακριβώς την παρακολούθηση του ραδονίου. Γιατί;»
Γιατί ακριβώς αυτή είναι η ουσία της επιστημονικής έρευνας:
να προλαμβάνει προβλήματα πριν αυτά εξελιχθούν σε προβλήματα.
Στο πλαίσιο του προγράμματος «Ερευνώ & Καινοτομώ» υποβλήθηκε ερευνητική πρόταση με αντικείμενο τη μοντελοποίηση της διάχυσης του ραδονίου από το νερό στους χώρους χρήσης.
Ο στόχος ήταν ιδιαίτερα πρακτικός.
Να μπορούμε, με βάση μία μέτρηση στο ιαματικό νερό που τροφοδοτεί μια εγκατάσταση, να προβλέπουμε τις συγκεντρώσεις ραδονίου στον αέρα στους διάφορους χώρους της εγκατάστασης.
Παράλληλα, σε συνεργασία με επιστημονική ομάδα του Τμήματος Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Πατρών, προβλεπόταν η ανάπτυξη ηλεκτρονικής εφαρμογής που θα μετέτρεπε τις αριθμητικές προβλέψεις σε ένα πρακτικό εργαλείο παρακολούθησης.
Με άλλα λόγια: ένα σύστημα συνεχούς ελέγχου της ασφάλειας.
«Και τι σχέση είχε αυτό με τις Ιαματικές Πηγές Πολυχνίτου;»
Οι Ιαματικές Πηγές Πολυχνίτου ήταν μία από τις δύο μονάδες της Λέσβου στις οποίες είχε προβλεφθεί να εφαρμοστεί το ερευνητικό πρόγραμμα.
Είχε προβλεφθεί χρηματοδότηση για τον απαιτούμενο τεχνολογικό εξοπλισμό και το έργο που θα παρεχόταν στη μονάδα.
Ο εξοπλισμός και τα αποτελέσματα του έργου θα παρέμεναν στις εγκαταστάσεις.
Και, εφόσον υλοποιούνταν, οι μονάδες αυτές θα ήταν από τις πρώτες στον ελληνικό χώρο που θα διέθεταν ένα τέτοιο σύστημα παρακολούθησης του ραδονίου.
Πού είναι λοιπόν το υποτιθέμενο «οικονομικό συμφέρον» που κάποιοι υπαινίχθηκαν;
Το ζητούμενο ήταν να δημιουργηθεί ένα καινοτόμο σύστημα ασφάλειας, το οποίο θα μπορούσε να προσφέρει όφελος στις επιχειρήσεις, στους εργαζομένους, στους επισκέπτες και στους τοπικούς φορείς.
Και μάλιστα μέσω ευρωπαϊκής χρηματοδότησης.
«Άρα θεωρείτε ότι μια τέτοια έρευνα δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως οικονομική διεκδίκηση;»
Ασφαλώς όχι.
Η έρευνα δεν γίνεται αποκλειστικά για άμεσο οικονομικό όφελος.
Ένα ερευνητικό πρόγραμμα δημιουργεί τεχνογνωσία, δίνει δυνατότητες σε νέους ερευνητές και φοιτητές, ενισχύει τα εργαστήρια και τα πανεπιστήμια και, κυρίως, μπορεί να δημιουργήσει καινοτόμες εφαρμογές με πραγματική κοινωνική και οικονομική αξία.
Στη συγκεκριμένη περίπτωση, μάλιστα, το όφελος θα ήταν πολλαπλό.
Οι επιχειρήσεις θα αποκτούσαν ένα πρωτοποριακό εργαλείο ασφάλειας.
Οι εργαζόμενοι και οι επισκέπτες θα είχαν ένα πρόσθετο επίπεδο προστασίας.
Οι τοπικοί φορείς θα μπορούσαν να προβάλουν μια καινοτόμο διάσταση του ιαματικού τουρισμού.
Και όλα αυτά χωρίς να επιβαρυνθεί οικονομικά η ίδια η εγκατάσταση με το κόστος της ανάπτυξης του συστήματος.
«Υπάρχει, λοιπόν, ένα ερώτημα που θεωρείτε ότι παραμένει αναπάντητο;»
Βεβαίως.
Και θα το θέσω ευθέως:
Εφόσον δεν υπάρχει ούτε επικινδυνότητα, ούτε παρατυπία, ούτε πρόβλημα με τη συγκέντρωση ραδονίου στον θόλο, γιατί έκλεισαν τελικά τα ιαματικά λουτρά;
Και ακόμη:
Για ποιον λόγο έμειναν οι εργαζόμενοι και η τοπική κοινωνία χωρίς σαφή απάντηση;
Αυτό είναι ένα απολύτως εύλογο ερώτημα.
Εάν όλα είναι ασφαλή και όλα είναι νόμιμα, τότε ποιος ήταν ο λόγος της αναστολής λειτουργίας;
Και εάν υπήρχε ζήτημα που απαιτούσε διορθώσεις, τότε γιατί δεν εξηγήθηκε με σαφήνεια ποιο ήταν το ζήτημα, ποια μέτρα απαιτήθηκαν και ποιο χρονοδιάγραμμα τέθηκε για την αποκατάστασή του;
«Υπήρξε και η δημόσια δήλωση ότι ο επιχειρηματίας αισθάνθηκε σαν να έκανε κάτι κακό με το ραδόνιο. Τι απαντάτε;»
Δεν θα ήθελα να σχολιάσω προσωπικές εκφράσεις.
Θα ήθελα όμως να θέσω ένα επιστημονικό ερώτημα:
Εάν υπήρχε ήδη η βεβαιότητα ότι δεν υπάρχει κανένας κίνδυνος και ότι το ραδόνιο δεν δημιουργεί κανένα πρόβλημα στις συγκεκριμένες συνθήκες, τότε τι ακριβώς ήταν αυτό που προκάλεσε την αναστολή λειτουργίας;
Αυτό είναι το ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί από τις αρμόδιες υπηρεσίες και όχι από τηλεοπτικές αντιπαραθέσεις.
«Τελικά, ποιο είναι το αίτημά σας;»
Το αίτημά μου είναι εξαιρετικά απλό.
Δεν ζητώ να κλείσει η Ιαματική Πηγή.
Δεν ζητώ να καταδικαστεί κανένας επιχειρηματίας.
Δεν ζητώ να υποκαταστήσω τις αρμόδιες υπηρεσίες.
Ζητώ ακριβώς το αντίθετο:
Να λειτουργήσουν οι αρμόδιες υπηρεσίες.
Να ελεγχθούν οι εγκαταστάσεις.
Να ελεγχθούν οι μελέτες και οι άδειες.
Να γίνουν οι απαιτούμενες μετρήσεις.
Να αξιολογηθούν οι κίνδυνοι.
Να εφαρμοστεί η ισχύουσα νομοθεσία.
Και να ενημερωθεί υπεύθυνα η τοπική κοινωνία.
Γιατί οι Ιαματικές Πηγές Πολυχνίτου δεν είναι ένα ζήτημα προσωπικής αντιπαράθεσης μεταξύ δύο πανεπιστημιακών ή μεταξύ ενός πολίτη και ενός επιχειρηματία.
Είναι ένας δημόσιος και αναπτυξιακός πόρος του τόπου.
Και ακριβώς επειδή θέλουμε να λειτουργεί, πρέπει να λειτουργεί με ασφάλεια, νομιμότητα, επιστημονική τεκμηρίωση και διαφάνεια.
«Και ποιο είναι, τελικά, το μήνυμα που θα θέλατε να μείνει;»
Ότι δεν πρέπει να φοβόμαστε τις ερωτήσεις.
Πρέπει να φοβόμαστε την απουσία απαντήσεων.
Όταν ένας πολίτης -και εν προκειμένω ένας δημόσιος λειτουργός θέτει ένα τεχνικό ζήτημα στις αρμόδιες υπηρεσίες, δεν πρέπει να βρίσκεται ο ίδιος στο εδώλιο.
Οι υπηρεσίες πρέπει να απαντούν.
Οι επιστήμονες πρέπει να τεκμηριώνουν.
Οι επιχειρήσεις πρέπει να συμμορφώνονται με τους κανόνες.
Και η δημοσιογραφία πρέπει να αναζητά την αλήθεια με όλες τις πλευρές στο τραπέζι.
Γιατί τελικά το ερώτημα δεν είναι ποιος «κερδίζει» μια τηλεοπτική αντιπαράθεση.
Το πραγματικό ερώτημα είναι:
Μπορούμε να κάνουμε τις Ιαματικές Πηγές Πολυχνίτου έναν ασφαλή, σύγχρονο και πραγματικά πρωτοποριακό πόλο ιαματικού τουρισμού, αν πρώτα δεν έχουμε απαντήσει με επιστημονική και θεσμική επάρκεια στα ζητήματα ασφάλειας;
Η δική μου απάντηση είναι ότι μπορούμε.
Αλλά μόνο εάν επιλέξουμε τη γνώση αντί της αντιπαράθεσης, τον έλεγχο αντί της συγκάλυψης και την τεκμηρίωση αντί της προσωπικής αντιπαράθεσης.
Οι ερωτήσεις υπάρχουν.
Τώρα περιμένουμε τις απαντήσεις.ΥΓ. Στην ερευνητική πρόταση, πέραν των δύο πανεπιστημίων, συμμετέχουν οι δύο εταιρείες Ιαματικών Πηγών που δραστηριοποιούνται στη Λέσβο, η ΑΔΕΛ, καθώς και εταιρεία τεχνικής υποστήριξης για την κατασκευή των απαιτούμενων εγκαταστάσεων.
