Τώρα που αρχίζει να χειμωνιάζει, τώρα που οι δρόμοι αδειάζουν από την καλοκαιρινή κίνηση και έχουμε λίγο περισσότερο χρόνο, ίσως ήρθε η ώρα να κάνουμε κάτι που συχνά ξεχνάμε, να γνωρίσουμε ξανά τον τόπο μας.Γιατί πόσες φορές έχουμε περάσει από έναν δρόμο της Λέσβου χωρίς να έχουμε ιδέα τι βρίσκεται λίγα μέτρα πιο πέρα; Ένα πέτρινο γεφύρι που ένωνε κάποτε χωριά και ανθρώπους. Ένας παλιός νερόμυλος κρυμμένος μέσα στη βλάστηση. Ένα ελαιοτριβείο που κάποτε δούλευε από το πρωί μέχρι το βράδυ. Ένα ξωκλήσι πάνω από έναν ελαιώνα. Ένα παλιό καφενείο. Ένα μονοπάτι που οδηγεί σε μια θέα που δεν φαίνεται από τον κεντρικό δρόμο.
Η Λέσβος είναι γεμάτη τέτοια σημεία. Και πολλά από αυτά δεν χρειάζονται ούτε ιδιαίτερο προγραμματισμό ούτε ένα ολόκληρο Σαββατοκύριακο. Χρειάζονται μόνο διάθεση, ένα ζευγάρι καλά παπούτσια και την απόφαση να στρίψουμε κάποια στιγμή από τον δρόμο που ακολουθούμε πάντα. Το νησί διαθέτει ένα εκτεταμένο δίκτυο πεζοπορικών διαδρομών, αρκετές από τις οποίες περνούν από παραδοσιακούς οικισμούς, ελαιώνες, παλιά βιομηχανικά κτίρια, γεφύρια, αρχαιολογικούς χώρους και φυσικά τοπία.
Πέντε ιδέες για μια διαφορετική χειμερινή Λέσβο:
- Στο Γεφύρι της Κρεμαστής
Μια από τις διαδρομές ξεκινά από την Αγία Παρασκευή και περνά από το Ιερό της Κλοπεδής, το Μετόχι των Ταξιαρχών και το Γεφύρι της Κρεμαστής.
Είναι από εκείνα τα σημεία που μπορεί να έχεις περάσει κοντά τους πολλές φορές χωρίς ποτέ να αποφασίσεις να τα επισκεφθείς. Το γεφύρι, μέσα στο τοπίο της λεσβιακής υπαίθρου, αποκτά άλλη εικόνα όταν το δεις από κοντά και όχι μέσα από το τζάμι του αυτοκινήτου.
Και είναι μια καλή αφορμή για να συνδυάσει κανείς μια βόλτα στην Αγία Παρασκευή με μια μικρή εξερεύνηση της περιοχής.
- Στη Λιγώνα και στους παλιούς νερόμυλους
Εδώ η βόλτα γίνεται ταξίδι σε μια Λέσβο που λειτουργούσε με διαφορετικούς ρυθμούς.
Το δίκτυο των γεωτουριστικών διαδρομών περνά από νερόμυλους, παραδοσιακά ελαιοτριβεία, υγροτόπους, αρχαιολογικά μνημεία και χωριά. Στη δυτική Λέσβο υπάρχει μάλιστα η διαδρομή Πέτρα – Λιγώνας – Πέτρι.
Οι νερόμυλοι δεν είναι απλώς παλιά κτίσματα. Είναι κομμάτι της οικονομικής ιστορίας του νησιού και θυμίζουν μια εποχή κατά την οποία το νερό ήταν κινητήρια δύναμη για την παραγωγή.
Είναι μια από εκείνες τις διαδρομές όπου αξίζει να πας χωρίς βιασύνη. Να περπατήσεις, να κοιτάξεις τις πέτρες, τα νερά, τη βλάστηση και να προσπαθήσεις να φανταστείς πώς ήταν το ίδιο τοπίο όταν οι μύλοι λειτουργούσαν.
- Στην Αγιάσο και από εκεί προς Καρίνη και Ασώματο
Η Αγιάσος τον χειμώνα έχει μια εντελώς διαφορετική ατμόσφαιρα. Και από εκεί μπορεί να ξεκινήσει μια πολύ ενδιαφέρουσα διαδρομή προς Καρίνη, Νυχτάντα και Ασώματο.
Η συγκεκριμένη κυκλική διαδρομή είναι περίπου 9,8 χιλιόμετρα, μέτριας δυσκολίας, και περνά από παλιά βιομηχανικά κτίσματα, τον ορεινό Ασώματο και το σημείο θέας της Λιάκας.
Για όσους θέλουν κάτι μικρότερο, υπάρχει και διαδρομή στην περιοχή της κορυφής του Ολύμπου, μήκους 5,58 χιλιομέτρων και διάρκειας περίπου τριών ωρών.
Δεν χρειάζεται όμως να γίνει κανείς πεζοπόρος για να απολαύσει την περιοχή. Αρκεί μια χειμωνιάτικη βόλτα στην Αγιάσο, ένας καφές, μια περιήγηση στα στενά και η διάθεση να συνεχίσει λίγο πιο πέρα.
- Στην Αγία Παρασκευή, εκεί όπου το ελαιοτριβείο έγινε μουσείο
Υπάρχουν σημεία στη Λέσβο όπου η ιστορία δεν βρίσκεται πίσω από μια προθήκη αλλά μέσα στους ίδιους τους τοίχους.
Το παλιό κοινοτικό ελαιοτριβείο της Αγίας Παρασκευής χρονολογείται από το 1910 και λειτούργησε μέχρι το 1967. Αποκαταστάθηκε και μετατράπηκε σε Μουσείο Βιομηχανικής Ελαιουργίας, όπου παρουσιάζεται ο τρόπος παραγωγής του λαδιού και η καθημερινότητα των ανθρώπων που εργάζονταν εκεί.
Είναι ίσως μια από τις καλύτερες αφορμές για να θυμηθούμε ότι η ελιά δεν είναι απλώς ένα τοπίο που βλέπουμε γύρω μας. Είναι η ιστορία της Λέσβου, η οικονομία της, οι οικογένειές της και η ζωή ολόκληρων χωριών.
- Στον Παπάδο, στο παλιό ελαιοτριβείο του Βρανά
Και αν η διαδρομή συνεχιστεί προς τη Γέρα, υπάρχει ένας ακόμη χώρος που αξίζει να γνωρίσουμε: το Ελαιοτριβείο – Μουσείο Βρανά στον Παπάδο.
Το ελαιοτριβείο χτίστηκε το 1887 από τον Νικόλαο Βρανά, παππού του Οδυσσέα Ελύτη, και υπήρξε ένα από τα πρώτα ατμοκίνητα εργοστάσια της Λέσβου και του Αιγαίου. Λειτούργησε περίπου 90 χρόνια και στη συνέχεια αποκαταστάθηκε ως μουσείο.
Είναι μια διαφορετική ανάγνωση της Γέρας: όχι μόνο οι ελιές και τα χωριά της, αλλά η βιομηχανική ιστορία που δημιουργήθηκε γύρω από αυτές. Και υπάρχουν ακόμη πολλά.
Στο Πλωμάρι, για παράδειγμα, τα παλιά ελαιοτριβεία, σαπωνοποιεία και ταρσανάδες μαρτυρούν μια εποχή έντονης βιομηχανικής δραστηριότητας.
Στην περιοχή της Καρίνης υπάρχουν παλιά βιομηχανικά κτίσματα, παραδοσιακά καφενεία και το γνωστό τοπίο που συνδέεται με τον Θεόφιλο. Μάλιστα, μια εύκολη διαδρομή περίπου 9,6 χιλιομέτρων περνά από τη Λάμπου Μύλους, την Καρίνη, το γεφύρι του Ευεργέτουλα και τον Άγιο Δημήτριο.
Και στη βόρεια Λέσβο υπάρχει ένα ολόκληρο δίκτυο έντεκα πεζοπορικών και τεσσάρων ποδηλατικών διαδρομών, με χαρτογράφηση, αποστάσεις, χρόνους και σημεία ενδιαφέροντος.
Η ιδέα λοιπόν είναι απλή. Αυτόν τον χειμώνα, ας μην περιμένουμε να έρθουν επισκέπτες για να θυμηθούμε πόσο όμορφος είναι ο τόπος μας. Ας πάρουμε μια Κυριακή και ας πάμε στην Αγιάσο. Μια άλλη μέρα ας αναζητήσουμε το Γεφύρι της Κρεμαστής. Ας περπατήσουμε στη Λιγώνα. Ας γνωρίσουμε ένα παλιό ελαιοτριβείο. Ας μπούμε σε ένα χωριό που μέχρι σήμερα απλώς προσπερνούσαμε.
Και ας ρωτήσουμε τους ανθρώπους που ζουν εκεί. «Τι υπήρχε εδώ παλιά;»
Γιατί πολλές από τις πιο ενδιαφέρουσες ιστορίες της Λέσβου δεν έχουν πινακίδα. Βρίσκονται ακόμη εκεί. Και περιμένουν κάποιον να σταματήσει το αυτοκίνητο, να κατέβει και να τις ανακαλύψει…
