γράφει ο Μιχάλης Μαρμάρου
Στη Λέσβο, το δικαίωμα να μένεις στον τόπο σου δεν είναι μια αφηρημένη πολιτική έννοια.
Είναι μια καθημερινή πρόκληση που αφορά τους νέους που αναζητούν εργασία, τους
αγρότες που αγωνίζονται να διατηρήσουν την παραγωγή τους, τις οικογένειες που επιθυμούν
να μεγαλώσουν τα παιδιά τους στα χωριά του νησιού και τις τοπικές κοινότητες που
προσπαθούν να παραμείνουν ζωντανές μέσα σε ένα περιβάλλον συνεχών οικονομικών,
κοινωνικών και δημογραφικών πιέσεων.
Το πραγματικό ερώτημα που τίθεται δεν είναι μόνο πώς θα φτιάξουμε καλύτερες υποδομές
στο νησί. Είναι ποιος θα ζει εδώ σε δέκα, είκοσι ή τριάντα χρόνια. Αυτό είναι το μεγάλο
ζήτημα της Λέσβου σήμερα.
Και γίνεται ακόμη πιο ορατό μέσα στη δύσκολη δοκιμασία που περνά η κτηνοτροφία του
νησιού τους τελευταίους μήνες. Ο αφθώδης πυρετός δεν έφερε μόνο οικονομικές απώλειες.
Έφερε ανασφάλεια, αγωνία και αβεβαιότητα σε εκατοντάδες οικογένειες που κρατούν
ζωντανή την ύπαιθρο της Λέσβου. Στις περισσότερες περιοχές του νησιού η κτηνοτροφία δεν
είναι απλώς ένας παραγωγικός κλάδος. Είναι ο βασικός λόγος που παραμένουν άνθρωποι
στα χωριά και συνεχίζουν να λειτουργούν ολόκληρες τοπικές οικονομίες. Αν χαθεί αυτή η
βάση, δεν χάνεται μόνο εισόδημα. Χάνεται κοινωνία.!! Γι’ αυτό το δικαίωμα να μένεις στον
τόπο σου δεν είναι ένα σύνθημα.
Ένας νέος άνθρωπος πρέπει να μπορεί να φανταστεί το μέλλον του στη Λέσβο, χωρίς να
θεωρεί δεδομένο ότι θα φύγει. Σημαίνει ότι μια νέα οικογένεια πρέπει να μπορεί να ζήσει
αξιοπρεπώς σε ένα χωριό. Σημαίνει ότι η παραγωγή, ο πολιτισμός, η εκπαίδευση, η
κοινωνική οικονομία και η τοπική δημοκρατία πρέπει να συνδέονται μεταξύ τους. Σημαίνει
πρόσβαση σε αξιοπρεπή εργασία, ποιοτικές δημόσιες υπηρεσίες, στήριξη της τοπικής
επιχειρηματικότητας, ενίσχυση της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας, προστασία των
φυσικών πόρων και ουσιαστική συμμετοχή των πολιτών στις αποφάσεις που αφορούν το
μέλλον τους.
Η Λέσβος χρειάζεται δρόμους, λιμάνια, γήπεδα και παιδικές χαρές. Χρειάζεται όμως και κάτι
ακόμη. Χρειάζεται δομές που να δημιουργούν ζωή.!! Χρειάζεται τοπικά κέντρα καινοτομίας
για την αγροδιατροφή. Χρειάζεται συνεταιρισμούς νέου τύπου με δραστηριότητες σε
ολόκληρη την αλυσίδα αξίας. Χρειάζεται κοινωνικές επιχειρήσεις που να συνδέουν την
παραγωγή με τον ήπιο τουρισμό, τον πολιτισμό και το περιβάλλον. Χρειάζεται δομές
υποστήριξης νέων αγροτών και κτηνοτρόφων. Χρειάζεται χώρους συνεργασίας, εκπαίδευσης
και κοινωνικής επιχειρηματικότητας μέσα στην ύπαιθρο. Χρειάζεται ένα δίκτυο
πρωτοβουλιών προσαρμοσμένων στη φυσιογνωμία της Λέσβου. Ένα οικοσύστημα
ανθρώπων, κοινοτήτων και φορέων που θα δίνει πραγματικές ευκαιρίες σε όσους θέλουν να
παραμείνουν, να επιστρέψουν ή να ξεκινήσουν κάτι καινούργιο εδώ.
Η Λέσβος διαθέτει όλα εκείνα τα στοιχεία που μπορούν να στηρίξουν ένα διαφορετικό
μοντέλο ανάπτυξης. Έχει πλούσιο φυσικό περιβάλλον, μοναδικά αγροτικά προϊόντα, ισχυρή
πολιτιστική ταυτότητα, γνώση, παράδοση και ανθρώπους με διάθεση να δημιουργήσουν.
Αυτό που συχνά λείπει δεν είναι οι πόροι, αλλά οι δομές και η φιλοσοφία συνεργασίας, η
πρόσβαση σε ευκαιρίες και η εμπιστοσύνη ότι το μέλλον μπορεί πράγματι να χτιστεί εδώ.
Η εμπειρία μας με την Κοινωνική Συνεταιριστική Επιχείρηση Ηφαίστειο Ανεμώτιας, τα
τελευταία χρόνια μας έχει δείξει ότι όταν οι άνθρωποι συνεργάζονται, αξιοποιούν συλλογικά
τους τοπικούς πόρους και συνδέουν την παραγωγή με την κοινωνική και περιβαλλοντική
ευθύνη, μπορούν να δημιουργήσουν νέες προοπτικές. Η αναβίωση της αμπελουργίας, η
συνεταιριστική οινοποίηση, η σύνδεση της παραγωγής με τον οινοτουρισμό, η βιωματική
εκπαίδευση, ο πολιτισμός και η προστασία του περιβάλλοντος δεν αποτελούν ξεχωριστές
δραστηριότητες. Αποτελούν κομμάτια μιας ενιαίας στρατηγικής προσπάθειας να παραμείνει
ένας τόπος ζωντανός και δημιουργικός.
Η Λέσβος δεν χρειάζεται να αντιγράψει πρότυπα άλλων περιοχών. Χρειάζεται να
αξιοποιήσει τη δική της ταυτότητα και τα δικά της συγκριτικά πλεονεκτήματα. Να επενδύσει
στην ποιότητα αντί στην ποσότητα, στη συνεργασία αντί στον κατακερματισμό, στην
ανθεκτικότητα αντί στην εξάρτηση. Να δώσει χώρο σε νέες πρωτοβουλίες, σε κοινωνικές
επιχειρήσεις, σε παραγωγικά δίκτυα και σε κοινότητες που θέλουν να αναλάβουν ενεργό
ρόλο στη διαμόρφωση του μέλλοντός τους.
Γιατί τελικά το δικαίωμα να μένεις, δεν είναι απλώς το δικαίωμα να κατοικείς σε έναν τόπο.
Είναι το δικαίωμα να ονειρεύεσαι, να δημιουργείς και να συμμετέχεις ισότιμα στη ζωή του.
Είναι το δικαίωμα να μπορείς να χτίζεις το μέλλον σου εκεί όπου βρίσκονται οι άνθρωποί
σου, οι μνήμες σου, η γη σου και η κοινότητά σου.
