Του Γιάννη Μπουρνού – Πολιτικού αναλυτή, πρώην Βουλευτή Λέσβου
Όταν ακούμε στις ειδήσεις για αεροπορικές επιδρομές των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν, για επιθέσεις με drones στον Περσικό Κόλπο και για μια «εύθραυστη εκεχειρία» που υπογράφτηκε σε κάποια μακρινή πρωτεύουσα, η πρώτη μας αντίδραση είναι λογική: «Μακριά από εμάς. Έχουμε τα δικά μας προβλήματα». Κι όμως, το νησί μας, τοποθετημένο στο μεταίχμιο Δύσης και Ανατολής, λειτουργεί πάντα σαν ένας ευαίσθητος σεισμογράφος. Κάθε φορά που η Μέση Ανατολή τρέμει, τα κύματα φτάνουν μέχρι τις δικές μας ακτές.
Η πρόσφατη επίθεση των ΗΠΑ-Ισραήλ στο Ιράν είναι μια αναμέτρηση που, όσο δεν λήγει οριστικά, τόσο φέρνει τον πλανήτη στο χείλος του γκρεμού. Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ επιχείρησαν να πλήξουν καίρια το στρατιωτικό και πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης και να επιβάλουν αλλαγή καθεστώτος, ενώ το Ιράν απέδειξε ότι μπορεί να απειλήσει τις παγκόσμιες ενεργειακές οδούς, αλλά και να κλονίσει συθέμελα τις οικονομίες των γειτονικών του αραβικών κρατών-συμμάχων των ΗΠΑ. Η εκεχειρία που επιτεύχθηκε έδωσε αρχικά μια ανάσα ανακούφισης, όμως ήταν φανερό ότι άφηνε άλυτες πολύ μεγάλες εκκρεμότητες και τελικά αποδεικνύεται χάρτινος πύργος. Η δραματική τροπή της 8ης Ιουλίου, όταν οι αμερικανικές δυνάμεις εξαπέλυσαν μαζικά πλήγματα σε πάνω από 80 στόχους στο Ιράν, τινάζει τη συμφωνία στον αέρα. Η Ουάσινγκτον ακύρωσε τις ενεργειακές εξαιρέσεις και η Τεχεράνη απάντησε αμέσως, στοχοποιώντας ξανά τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ.
Γιατί, όμως, αυτή η ιστορία αφοράκαι το Βόρειο Αιγαίο; Για δύο πολύ συγκεκριμένους, καθημερινούς λόγους που επηρεάζουν τη ζωή των νησιωτών.
Ο πρώτος λόγος είναι η οικονομία. Τα Στενά του Ορμούζ είναι το σημείο-κλειδί από όπου περνάει το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου. Όταν η εκεχειρία σπάει και η περιοχή φλέγεται, οι διεθνείς αγορές παθαίνουν σοκ. Για τους νησιώτες η ακρίβεια στα καύσιμα δεν είναι ένα θεωρητικό νούμερο στις ειδήσεις των οκτώ. Σημαίνει ακριβότερα ναύλα για να έρθουν τα προϊόντα στα ράφια, ακριβότερα εισιτήρια για να ταξιδέψουμε, μεγαλύτερο κόστος για τον επαγγελματία, τον αγρότη, τον ψαρά της Λέσβου. Η εκεχειρία σταμάτησε προς στιγμήν την ελεύθερη πτώση, αλλά η αγορά παραμένει νευρική. Όσο η κατάσταση «σιγοβράζει» και οι εχθροπραξίες συνεχίζονται έστω και σποραδικά, η καθημερινότητάθα γίνεται πιο ακριβή, ειδικά αν αναλογιστούμε ότι τα καρτέλ της ενέργειας και των καυσίμων συνεχίζουν να κερδοσκοπούν ασύστολα χωρίς φρένο από την κυβέρνηση.
Ο δεύτερος λόγος ακουμπάει μια ανοιχτή πληγή του τόπου μας: το προσφυγικό. Η Λέσβος έχει αποδείξει σε όλο τον κόσμο τι σημαίνει ανθρωπιά, αλλά έχει βιώσει και το τεράστιο βάρος του να γίνεται το γεωγραφικό ανάχωμα των παγκόσμιων κρίσεων. Κάθε βόμβα που πέφτει στη Μέση Ανατολή, κάθε χώρα που αποσταθεροποιείται –όπως το Ιράν, το οποίο επιπλέον φιλοξενεί εκατομμύρια απελπισμένους πρόσφυγες από το Αφγανιστάν– σημαίνει νέες στρατιές ξεριζωμένων ανθρώπων. Άνθρωποι που, κυνηγημένοι από τον πόλεμο, δυνητικά θα ψάξουν μια σανίδα σωτηρίας προς την Ευρώπη. Για τη Λέσβο, η ειρήνη και η σταθερότητα στη Μέση Ανατολή δεν είναι μια γεωπολιτική θεωρία στα χαρτιά, αλλά κρισιμότατη προϋπόθεση για τη μεγαλύτερη δυνατή ύφεση στις προσφυγικές ροές.
Η κρίση αυτή απέδειξε για πολλοστή φορά και κάτι άλλο: η λογική των «προληπτικών βομβαρδισμών» και των ισοπεδωτικών κυρώσεων δεν φέρνει λύσεις. Το μόνο που καταφέρνει είναι να εξαθλιώνει τους λαούς, να τρέφει τον φανατισμό και να δημιουργεί διαλυμένα κράτη, ακόμη κι αν το Ιράν δεν είναι ίδιο με τη Συρία ή τη Λιβύη.
Μια προοδευτική ματιά στον κόσμο μάς δείχνει ότι η πραγματική ασφάλεια χτίζεται με άλλους όρους. Χρειάζεται μια νέα, θαρραλέα διπλωματία, όπου η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πάψει να παίζει το ρόλο του θλιβερού ακολούθου και θα βγει μπροστά ως εγγυητής του διεθνούς δικαίου. Χρειαζόμαστε συμφωνίες που θα δίνουν στους λαούς προοπτική, οικονομική ανάπτυξη και αξιοπρέπεια. Αν δεν αντιμετωπιστούν οι ρίζες της φτώχειας και του αυταρχισμού, οι εκεχειρίες θα είναι πάντα χάρτινες.
Πολλοί από εμάς μάθαμε από τους ψαράδες παππούδες μας να κοιτάμε τη θάλασσα και να διαβάζουμε τον καιρό. Με τον ίδιο τρόπο πρέπει να διαβάζουμε και τις εξελίξεις γύρω μας. Η κατάρρευση της εκεχειρίας την 8η Ιουλίου αποδεικνύει ότι δεν μπορούμε να βασιζόμαστε στις τυφλές επιλογές της αλλοπρόσαλλης Διοίκησης Τραμπ, ούτε στις αυταπάτες μιας προσωρινής ηρεμίας. Η ειρήνη στην ευρύτερη γειτονιά μας απαιτεί άμεση και αυτόνομη ευρωπαϊκή παρέμβαση, μακριά από την πολεμοκάπηλη λογική της κυβερνώσας ακροδεξιάς των ΗΠΑ (ή της Ρωσίας στην περίπτωση της ουκρανικής κρίσης). Για μια ακριτική περιοχή όπως η Λέσβος, η διπλωματική σταθερότητα στη Μέση Ανατολή και η τήρηση του διεθνούς δικαίου δεν είναι θεωρητικές έννοιες, αλλά η μόνη ρεαλιστική ασπίδα προστασίας για την οικονομία μας και την κοινωνική μας συνοχή. Η απαίτηση για μια ανεξάρτητη, ενεργητική και φιλειρηνική εξωτερική πολιτική είναι η μόνη χειροπιαστή εγγύηση για να μπορούμε να σχεδιάζουμε το μέλλον των νησιών μας με μεγαλύτερη ασφάλεια.
