Γράφει ο Χρίστος Καλουντζόγλου
Ο Βρετανός ανθρωπολόγος Τιμ Ίνγκολντ, στο βιβλίο του «Η Αντίληψη του περιβάλλοντος. Δοκίμια για τη διαβίωση, την κατοίκηση και τις δεξιότητες», γράφει ότι «κατασκευάζουμε περιβάλλοντα και φτιάχνουμε κόσμους, αλλά αυτές οι κατασκευές φτιάχνονται μόνο όταν έχουν κατασκευαστεί στη φαντασία πριν από την πραγματοποίησή τους στην ύλη. Αυτό σημαίνει ότι οι άνθρωποι πρώτα επιλέγουν και μετά προχωρούν στη δόμηση και οι μορφές που κτίζουν, είτε στη φαντασία τους είτε στο έδαφος, εμφανίζονται μέσα στη ροή των δραστηριοτήτων τους και στα συγκεκριμένα πλαίσια της πρακτικής ενασχόλησής τους με το περιβάλλον».
Η άποψη αυτή θα μπορούσε να συνοψίσει τις τοποθετήσεις που έγιναν στην παρουσίαση του βιβλίου «Πολιχνίτος- μια ιστορία σμιλεμένη στην πέτρα» (εκδόσεις Παράγραφος), το οποίο επιμελήθηκαν ο Κυριάκος Κουκούλας και η Τόνια Κατερίνη, με την συμβολή του Γιάννη Ζινδριλή στην συγκέντρωση του φωτογραφικού υλικού.
Η παρουσίαση του βιβλίου έγινε στην αίθουσα του ΤΕΕ, στο κέντρο της Αθήνας, όπου παραβρέθηκαν μεταξύ άλλων ο πρόεδρος της ΟΛΣΑ, Γιάννης Φράγκος, εκπρόσωποι πολλών συντοπίτικων συλλόγων και απηύθυνε χαιρετισμό ο φιλόλογος ΙγνάτηςΨάνης.
Παίρνοντας τον λόγο η εκ των επιμελητών της έκθεσης, Τόνια Κατερίνη, αρχιτέκτων- μηχανικός, χαρακτήρισε τον Πολιχνίτο «συνεκτικό οικισμό, με σχεδόν ενιαία χωρική και αρχιτεκτονική έκφραση». Αλλά εκείνο που πρότεινε και πρέπει να μείνει στον δημόσιο διάλογο ήταν η δημιουργία σχολής λιθοξοϊας στον Πολιχνίτο, που μπορεί να αναδειχτεί σε ένα νέο πεδίο εκπαίδευσης τεχνιτών της πέτρας.
Η επίκουρη καθηγήτρια στο τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Μεταξία Μαρκάκη η οποία μάλιστα έχει την ιδιότητα της ερευνήτριας του αστικού χώρου και είναι από τον Πολιχνίτο, τόνισε ότι το βιβλίο του Κυριάκου Κουκούλα και της Τόνιας Κατερίνη είναι ένα βιβλίο για την ιδιαίτερη αρχιτεκτονική ενός χωριού, αλλά κυρίως για την αρχιτεκτονική μιας κοινότητας ανθρώπων διασπαρμένης και διαγενεακής που συνδέονται με το χωριό είτε μέσα από τα βιώματά τους, είτε μέσα από αφηγήσεις. Όπως επισήμανε η Μεταξία Μαρκάκη, ο λαογράφος-ερευνητής Κυριάκος Κουκούλας «προσπαθεί να στοιχειοθετήσει με φροντίδα, αγάπη και προσοχή τον αρχιτεκτονικό πλούτο του Πολιχνίτου και να μας φέρει μαζί να αφηγηθούμε συλλογικά την ιστορία κατοίκησης του χωριού και παραγωγής του υλικού πολιτισμού του».
Όπως γράφει η Άννα Λυδάκη, στο έργο της «Αναζητώντας το χαμένο παράδειγμα», «ο χώρος διαπλάθεται από φυσικά, ιστορικά, πολιτικά στοιχεία και έτσι η ζωή εγγράφεται σε αυτό που την προδιαγράφει». Δημιουργείται έτσι ένας ιστός αποτελούμενος από μικρούς συμπαντικούς πυρήνες, που είναι το σπίτι του καθενός και της καθεμίας που επιλέγει να ζήσει στην πόλη.
Ο ομότιμος καθηγητής Αρχιτεκτονικής Σχολής στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Τάσης Παπαϊωάννου, παίρνοντας τον λόγο στην παρουσίαση του βιβλίου για τον Πολιχνίτο και την αρχιτεκτονική του, τόνισε ότι «η αρχιτεκτονική, όπως και κάθε άλλη μορφή τέχνης, είναι συνδεδεμένη με την εποχή μέσα στην οποία δημιουργείται, δηλαδή συνυφαίνεται με το εκάστοτε παρόν.. Την ίδια στιγμή όμως, πηγάζει και μέσα από το γόνιμο έδαφος της πιο μακρινής παράδοσης ενός τόπου. Ο πανεπιστημιακός καθηγητής χαρακτήρισε τα πετρόχτιστα σπίτια στον Πολιχνίτο «ένα χαρακτηριστικό δείγμα της οικοδομικής τέχνης των μαστόρων των αρχών του 20ου αιώνα, που στέκουν (τα περισσότερα) ακόμα αλώβητα από την σύγχρονη κακογουστιά και την κακοποίηση που υφίστανται οι περισσότεροι παραδοσιακοί οικισμοί στη χώρα μας». Ο Τάσης Παπαϊωάννου τόνισε ότι «η τέχνη των λιθοξόων σε κάποιες περιπτώσεις πλησιάζει περισσότερο στη γλυπτική», σημειώνοντας πως στον Πολιχνίτο «η μαστοριά εμφανίζεται σε όλο της το μεγαλείο»
Ο Κυριάκος Κουκούλας, που τα τελευταία χρόνια έχει αφιερώσει όλο τον χρόνο του στην μελέτη της ταυτότητας της ιδιαίτερης πατρίδας του, δεν εμφορείται μόνο από το νόστο για τη γενέθλια γη, αλλά επιπλέον είναι οπαδός του Βρετανού αρχαιολόγου ΊανΧόντερ, ο οποίος στη Θεωρία της Συνύφανσης που έχει παρουσιάσει, υποστηρίζει πως τα πράγματα (και στην περίπτωση του Πολιχνίτου, το κτιριακό απόθεμα), είναι οντότητες, έχουν μιαν ύπαρξη που στέκεται στο δρόμο μας, που αντιπαρατίθεται, μορφοποιεί και παγιδεύει… με άλλα λόγια έχουν ζωή.
Κι όπως γράφει ο Κυριάκος Κουκούλας στο βιβλίο, η έκδοση δεν θα ήταν δυνατή χωρίς τους ίδιους τους μαστόρους της πέτρας, τους πελεκάνους, που με την εξαιρετική δουλειά τους μας άφησαν αυτή την ανεκτίμητη πολιτιστική κληρονομιά.
