«…Γιατί είχε χαθεί η Πολιτεία μα τίποτα δε χάνεται σαν δε το ξεχνάμε»
Ο Σύλλογος Περγαμηνών Λέσβου «ο Άγιος Αντίπας» και ο Οδοντιατρικός Σύλλογος Λέσβου τίμησαν το περασμένο Σαββάτο 18 Απριλίου στην εκκλησία των Μικρασιατών προσφύγων, στον Άγιο Νικόλαο της Επάνω Σκάλας και του Συνοικισμού, τη μνήμη του Πολιούχου Αγίου και πρώτου Επισκόπου της Περγάμου Αγίου Αντίπα, προστάτη των χριστιανών οδοντιάτρων. Ας σημειωθεί ότι στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου υπάρχει εικονοστάσι του Αγίου Αντίπα, προσφορά από Περγαμηνούς πρόσφυγες του 1922 στη Μυτιλήνη. Η γιορτή του Αγίου της Περγάμου ήταν το Μεγάλο Σαββάτο 11 Απριλίου και όπως συνηθιζόταν σε τέτοιες περιπτώσεις στην Πέργαμο, μεταφέρθηκε το Λαμπροσάββατο.
Πολλοί Περγαμηνοί μέλη και φίλοι του Συλλόγου αλλά και οδοντίατροι του νησιού παρέστησαν στην Αρχιερατική Θεία Λειτουργία στη μνήμη του Αγίου Αντίπα, στην οποία χοροστάτησε ο Μητροπολίτης Μυτιλήνης κ. Ιάκωβος. Επίσης παρέστη και ο Στρατιωτικός Διοικητής Λέσβου Υποστράτηγος Σταύρος Μιχάλης.
Κατά την Περγαμηνή παράδοση ο Άγιος τιμήθηκε με κόλλυβα και άρτους αλλά και «μπαλεζέδες» προσφορά του ζαχαροπλαστείου “ο Ζαχαροπλάστης” στο τέλος της λειτουργίας.
Ας σημειωθεί ότι στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου στην Επάνω Σκάλα υπάρχει εικονοστάσι με την εικόνα του Αγίου Αντίπα φτιαγμένη από τους Περγαμηνούς πρόσφυγες του 1922 και η οποία στολίστηκε με λουλούδια από το Σύλλογο των Περγαμηνών Λέσβου. Ενώ στη Λέσβο, στην αγροτική περιοχή της Αγιάσου – Καρίνης, υπάρχει παρεκκλήσι στο όνομα του Αγίου Αντίπα.
Όσοι απόγονοι Μικρασιατών προσφύγων κατάγονται από την Πέργαμο και από τα χωριά της περιφέρειας Περγάμου, δηλαδή από τα χωριά: Ατζανός, Δικελί, Ισμαηλάρ, Καλάργα, Καμπακούμ, Κινίκι, Κλησέκιοϊ, Μακαρονία, Σααντζήδες, Σόμα, Τσακράνι, Τσανταρλί και Χριστιανοχώρι και σήμερα ζουν στην πόλη της Μυτιλήνης αλλά και σε όλη την άλλη Λέσβο θα ήθελαν να πάρουν μέρος στην προσπάθεια μπορούν να συμμετάσχουν με ένα μήνυμα στην ηλεκτρονική διεύθυνση stratisbalaskas@gmail.com. Στο οποίο θα αναφέρουν ονοματεπώνυμο, διεύθυνση και τηλέφωνο.
Η ομιλία του Στρατή Μπαλάσκα, Προέδρου του Συλλόγου Περγαμηνών Λέσβου «ο Άγιος Αντίπας»
«Τι έχει απομείνει πια;» ρωτάς και ξαναρωτάς. Τα περισσότερα από τα σπίτια του Αρμένικου μαχαλά κι αυτά ακόμα του Εβραϊκού γκρεμίστηκαν, για να αναδειχθεί ό,τι απέμεινε από ένα αρχαίο λατρευτικό συγκρότημα. Σήμερα το λένε Κιζίλ Αβλί, «κόκκινος περίβολος», χάρη στο χρώμα των τούβλων που χρησιμοποιήθηκαν για την ανέγερσή του. Εκεί στην άκρη σταματά η σήραγγα. Εκεί, λέει, ξέβρασε ο Σεληνούς ποταμός το λείψανο του Αγίου Αντίπα, του πρώτου επισκόπου της Περγάμου.
Στις 11 Απριλίου, στη γιορτή τ’ Αγιού Αντίπα, του Αγίου προστάτη της Περγάμου, το πρωί λειτουργούσαν απάνω «στ’ς Αγιοί Θουδώρ’»» όπου η μια κόγχη του ιερού ήταν προς τιμήν του. Κι ύστερα οι γιαγιάδες κατηφορίζαν και μοιρολογούσαν πάνω από ένα χωμάτινο κιβούρι ανάμεσα στα χαλάσματα. Κι οι Τούρκοι κοιτούσαν παραξενεμένοι. Κι οι Εβραίοι από την απέναντι τη χάβρα, συνηθισμένοι με τα καμώματα των Ρωμιών κουνάγαν το κεφάλι και λέγαν «και του χρόνου».
Και κερνάγαν μπαλεζέ εκείνη τη μέρα στα ανοιχτά τα σπίτια των Ρωμιών, νηστίσιμο γλυκό που μοσχομύριζε ανθόνερο και άσπρα αμύγδαλα από πάνω.
Για τον Άγιο προστάτη της Πολιτείας. Ο οποίος λέει μαρτύρησε εκεί «στα αρχαία». Άλλοι λένε πως μαρτύρησε στο αμφιθέατρο. Τον έκαψαν σε ένα καζάνι. Ή τον κάρφωσαν πάνω στα δόντια του σκυλόμορφου Σέραπι. Κι από τότε ο Άγιος Αντίπας έγινε Άγιος προστάτης των χριστιανών οδοντιάτρων! Όχι λένε άλλοι. Γιατρός ήταν και μάλιστα οδοντίατρος, για τούτο και εκκλησιά του Αγίου Αντίπα στην οδοντιατρική σχολή Αθηνών…
Τι σημασία έχουν όλα αυτά; Καμιά.
«Ξέρω τα έργα σου και πού κατοικείς.
Εκεί όπου είναι ο θρόνος του Σατανά
Και όμως κρατάς το όνομά μου
και δεν αρνήθηκες την πίστη μου
ακόμα και κατά τις ημέρες που ζούσε ο Αντύπας,
ο μάρτυράς μου ο πιστός,
ο οποίος φονεύθηκε στην περιοχή σας,
εκεί όπου ο Σατανάς κατοικεί».
Τούτα μαρτυρεί για τον Άγιο Αντίπα, ο ιδρυτής της Εκκλησίας της Περγάμου, ο Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος, στην «Αποκάλυψή» του.
Πάμε από αλλού, στον ίδιο δρόμο…
Οι αρχαιολόγοι μιλάνε για την κατασκευή σηράγγων ταυτόχρονα με το συγκρότημα των Αιγυπτίων θεών στην αρχαία Πέργαμο. Ένα τεράστιο λατρευτικό σύνολο το φτιαγμένο επί εποχής Αδριανού, δώρο στην πόλη της Περγάμου, που η Ρώμη κατέκτησε ειρηνικά. Με διαθήκη του τελευταίου βασιλιά της, του Αττάλου του Γ΄ του Φιλομήτορος αποκαλουμένου, που βασίλεψε επί πέντε χρόνια από το 138 ως το 133 προ Χριστού. Ήταν γιος του Ευμένη Β΄ του Σωτήρος και της Στρατονίκης και κατά τη διάρκεια της θητείας του διακρίθηκε περισσότερο ως βοτανολόγος και λιγότερο ως βασιλιάς. Όταν πέθανε, ήταν άτεκνος και κληροδότησε την επικράτειά του στο ρωμαϊκό κράτος με όρο τη διατήρηση της αυτονομίας της Περγάμου.
Αρχαιολογικές έρευνες κατέληξαν στο ότι στο μέσον του συγκροτήματος βρισκόταν ο ναός του Σεράπιδος κι οι δυο πύργοι προς τιμήν της Ίσιδος και του Οσίριδος…
Μα σαν ο χριστιανισμός εδραιώθηκε, ο τόπος «όπου κατοικεί ο Σατανάς», που έλεγε ο μαθητής του Χριστού, ο μεγάλος βωμός του Διός κει πάνω στην Ακρόπολη, γκρεμίστηκε. Κι ο «θρόνος» του, το ιερό των μεγάλων θεών μετατράπηκε σε χώρο χριστιανικής λατρείας.
Ναός του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου το κεντρικό τμήμα, το Σεράπειο. Στο εσωτερικό του χτίστηκε κάποια στιγμή μια ολάκερη βασιλική, για να καθαγιασθεί ο χώρος από την ειδωλολατρική θρησκεία. Αλλά και ο πύργος της Ίσιδας στα νότια μετατράπηκε σε ναό των τεσσάρων Αγίων της Περγάμου, Κάρπου, Παπύλου, Αγαθονίκης και Αγαθόδωρου. Και ναός του Αγίου Αντίπα λειτούργησε στον έτερο πύργο του συγκροτήματος στα βόρεια, αυτόν στον οποίο λατρεύονταν ο Όσιρις. Κι όλο ετούτο, με τούτα και με κείνα, κράτησε μέχρι τον 15ο μετά Χριστό αιώνα, που ο Ταμερλάνος κατέλαβε την Πέργαμο και τα έκανε όλα έτσι που είναι σήμερα…
Η μνήμη του τάφου του αγίου Αντίπα απέμεινε μοναχά επί αιώνες και το όνομα της περιοχής, το «σιγίρ αλάνι», όπου ανάμεσα σε ερείπια βοσκούσαν οι οικόσιτες γελάδες των Περγαμηνών ως το βράδυ, που ο τούρκος κολίγας τις οδηγούσε στο σπίτι για το γάλα της μέρας… Κρατούσε για αμοιβή ένα ποτήρι γάλα!
Ο πύργος του Οσίριδος ξαναχρησιμοποιήθηκε αρχικά στην περίοδο από τα τέλη του 19ου αιώνα ως το 1915 σαν ναός του Αγίου Αντίπα, επισκευασμένος σαν τέτοιος από το Σύλλογο των Περγαμηνών «Άγιος Αντίπας». Και στη συνέχεια στην τριετία 1919 – 1922. Για να μετατραπεί σε τζαμί (κουρτουλούς τζαμί = τέμενος της απελευθέρωσης) μετά την καταστροφή. Πρόσφατα, και στο τζαμί όπως και σε όλο τον αρχαιολογικό χώρο πραγματοποιήθηκαν εργασίες συντήρησης.
Οι γιαγιάδες οι Περγαμηνές, σαν επισκεπτόσουν μαζί τους την πολιτεία, πάνε χρόνια τώρα, έδειχναν στην άκρη, στα χαλάσματα, ένα χωμάτινο όγκο. Ήταν λέει ο τάφος του Αγίου Αντίπα. Γονάτιζαν κι άναβαν κεράκια που κουβαλούσαν μαζί τους από τα σπίτια τους τα «προσφυγικά», στη μνήμη του μαθητή του Αγίου Ιωάννη. Και σα σήμερα, στα ίδια σπίτια τα «προσφυγικά» της Μυτιλήνης που δεν είχαν μαντεμένα παραθύρια «σαν πίσω», φτιάχναν και κερνάγαν μπαλεζέ μετά τη λειτουργιά.
Γιατί είχε χαθεί η Πολιτεία μα τίποτα δε χάνεται σαν δε το ξεχνάμε. Ο Σύλλογος Περγαμηνών Λέσβου που περήφανα και με σεβασμό φέρει το όνομα του Αγίου συμβάλει στη διατήρηση αυτής της μνήμης. 104 χρόνια μετά τίποτα δε χάνεται παρά μόνο σαν το ξεχάσουμε.
Η ομιλία του Αντιπροέδρου του Οδοντιατρικού Συλλόγου Λέσβου Μιχάλη Κύρτσου
Ένα μεγάλο ευχαριστώ στην εκκλησία μας και στο σύλλογο Περγαμηνών Λέσβου για την σημερινή πρόσκληση και για την ευκαιρία να τιμήσουμε τον προστάτη άγιο της επιστήμης μας, τον άγιο Αντίπα.
Σήμερα συγκεντρωθήκαμε για να τιμήσουμε τη μνήμη του Αγίου Αντίπα, επισκόπου Περγάμου, ενός μάρτυρα της πίστης και προστάτη των οδοντιάτρων.
Το μαρτύριό του δεν ήταν μόνο πράξη ηρωισμού, αλλά και βαθιάς αγάπης προς τον Θεό και τον άνθρωπο.
Ιδιαίτερα για όσους υπηρετούν την ιατρική επιστήμη και ειδικά την οδοντιατρική, ο Άγιος Αντίπας αποτελεί πηγή έμπνευσης. Υπενθυμίζει πως η φροντίδα του ανθρώπου δεν είναι μόνο τεχνικό έργο, αλλά πράξη προσφοράς, συμπόνιας και ευθύνης. Κάθε στοματικος πόνος που ανακουφίζεται, κάθε χαμόγελο που αποκαθίσταται, είναι μια μικρή νίκη της αγάπης και της ανθρωπιάς.
Δύο ιστορικές αναφορές σχετικά με τον Άγιο Αντύπα και την επιστήμη μας:
– Στην Κωνσταντινούπολη ανεγέρθηκε στο όνομά του ο πρώτος ναός που υπήρχε μέχρι τον 9ο αιώνα. Στο ναό αυτό διέμενε ο υμνογράφος και ποιητής Ιωσήφ, ο οποίος έγραψε την Ακολουθία του Αγίου Αντίπα, που συμπληρώθηκε αργότερα από τον Αγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη ο οποίος πρόσθεσε στο τέλος του Συναξαρίου (βιογραφικού) του Αγίου Αντίπα τα παρακάτω που μας ενδιαφέρουν: «Δια τους βουλομένους εορτάζειν τον Άγιον δια την αφόρητον οδύνην των οδόντων» καθιερώσας έτσι τον Άγιο Αντίπα προστάτη Άγιο των θεραπόντων της Οδοντιατρικής Επιστήμης ως και των θεραπευομένων από αυτή.
Ο μεγάλος Έλληνας Σκιαθίτης συγγραφέας Αλεξ.Παπαδιαμάντης (1851-1911) ο οποίος γνώριζε προφανώς ότι ο Άγιος Αντίπας ήταν προστάτης των Οδοσταλγούντων, ένα βράδυ στη Σκιάθο βασανίστηκε από ένα φοβερό πονόδοντο, και πάνω στην απελπισία του προσευχήθηκε στον Άγιο Αντίπα παρακαλώντας τον να του σταματήσει τον πονόδοντο και τάζοντας του ότι θα του γράψει ολόκληρη ακολουθία. Ο πονόδοντος θαυματουργικά (ή συμπτωματικά) σταμάτησε και ο Παπαδιαμάντης μέσα σε μια νύχτα έγραψε την ακολουθία του Αγίου, ένα τροπάριο της οποίας λέει «Σπεύσον ευχήν ποιήσασθαι υπέρ του ικέτου σου, ίνα του άλγους ρυσθώ των οδόντων, ο δείλαιος, προς σε γαρ προστρέχω, σύ γαρ μόνος, άγιε ως παρησσίαν πολλήν προς τον Ιησούν κτεκτημένος, δύνασαι καμέ απαλλάξαι του οδυνηρού τούτου νοσήματος».
Στις μέρες μας, όπου η οδοντιατρική και γενικότερα η στοματική υγεία όλο και υποβαθμίζονται, καθήκον μας είναι να την επικοινωνήσουμε και να την αναδείξουμε. Πέρα από την καθαυτή σημασία της υγείας του στόματος, το στόμα είναι κι η αρχή ‘Η έκφραση συμπτωμάτων για πολλά συστημικά νοσήματα κι έγκαιρη αρχική διάγνωση οδηγεί σε πιο γρήγορη κι αποτελεσματική θεραπεία και γι’ αυτό πρέπει να δώσουμε μεγάλη σημασία στην πρόληψη.
Στόχος μας ως νέο διοικητικό συμβούλιο του οδοντιατρικού συλλόγου Λέσβου, είναι να είμαστε δίπλα στην κοινωνία.
Ας ζητήσουμε λοιπόν τη μεσιτεία του Αγίου Αντίπα, να δίνει δύναμη, φώτιση και υπομονή σε όλους όσοι διακονούν τον άνθρωπο μέσα από την επιστήμη μας. Και ας κρατήσουμε κι εμείς στη ζωή μας το παράδειγμά του: πίστη ακλόνητη, καρδιά γενναία και αγάπη ανιδιοτελή.
