Αθήνα, 30 Οκτωβρίου 2026 – Στο Βόρειο Αιγαίο, το πρόβειο μαλλί παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητο. Για να ανακτήσει την αξία του, δεν αρκεί η ανάπτυξη νέων προϊόντων: απαιτούνται στήριξη στους κτηνοτρόφους, αποκατάσταση των χαμένων κρίκων της αλυσίδας, συνεργασίες και αξιοποίηση της τοπικής γνώσης και παράδοσης. Τα ζητήματα αυτά συζητήθηκαν στην εκδήλωση «Δίνοντας αξία στο μαλλί: Εμπειρίες από την Ευρώπη και την Ελλάδα – Προοπτικές για το Β. Αιγαίο», που διοργάνωσαν το MedINA και η Νήματα Αιγαίου ΑΜΚΕ στις 26 και 27 Οκτωβρίου 2026, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έργου RIBES .
Ο Θύμιος Δημόπουλος, υπεύθυνος του RIBES στο MedINA, παρουσίασε τις δράσεις του έργου για την ανάπτυξη επιχειρηματικών μοντέλων κυκλικής βιοοικονομίας στο Βόρειο Αιγαίο. Όπως επεσήμανε, η πρωτοβουλία για την εκδήλωση προέκυψε από τις συζητήσεις της τοπικής Ομάδας Κυκλικής Βιοοικονομίας σχετικά με τις πολλαπλές δυνατότητες αξιοποίησης του μαλλιού ανάλογα με την ποιότητά του και την ανάγκη επιχειρηματικών μοντέλων να ανταποκρίνονται σε αυτήν την πραγματικότητα.
Η Julie Loi, από τη Νήματα Αιγαίου ΑΜΚΕ, μιλώντας για τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η κτηνοτροφία σήμερα, υπογράμμισε ότι χωρίς κτηνοτρόφους δεν υπάρχει μαλλί, επισημαίνοντας παράλληλα τις ιδιαίτερες ιδιότητές του (θερμορυθμιστική ικανότητα, ανθεκτικότητα, ελαστικότητα, βιοδιασπασιμότητα και αντοχή στη φωτιά). Όπως τόνισε, ο άλλοτε ανεπτυγμένος κλάδος επεξεργασίας μαλλιού στη Λέσβο παρήκμασε σταδιακά, λόγω της υποτίμησης της χειροτεχνίας, της μεταφοράς μέρους της κλωστοϋφαντουργικής παραγωγής εκτός νησιού, της συγκέντρωσης της υπόλοιπης σε μεγάλες μονάδες και της επικράτησης των συνθετικών ινών.
Για την αναβίωση του κλάδου, το νησί διαθέτει σημαντικά πλεονεκτήματα: μεγάλες ποσότητες σχετικά ομοιογενούς μαλλιού από την τοπική φυλή προβάτων, πλούσια πολιτιστική παράδοση, ανθρώπινο και επιστημονικό δυναμικό. Η αξιοποίηση αυτών των δυνατοτήτων απαιτεί χρόνο, δημόσια παρέμβαση, ανταλλαγή τεχνογνωσίας και ενεργό συμμετοχή των πολιτών, τόσο στην ενίσχυση της ζήτησης όσο και στην άσκηση πίεσης προς τους αρμόδιους φορείς για τη λήψη μέτρων στήριξης του κλάδου. Βασική προϋπόθεση παραμένει η διατήρηση της κτηνοτροφικής δραστηριότητας που έχει πληγεί σοβαρά το τελευταίο χρόνο από τον αφθώδη πυρετό.
Σημαντικό σημείο της εκδήλωσης ήταν η παρουσίαση των συμπερασμάτων της έκθεσης της Ομάδας Εστίασης 57 του Ευρωπαϊκού Δικτύου της ΚΑΠ, «Καινοτόμοι και βιώσιμοι τρόποι ενίσχυσης του ρόλου των αγροτών για την αναζωογόνηση της ευρωπαϊκής αλυσίδας αξίας του μαλλιού » από την Marie-Thérèse Chaupin, μέλους του ευρωπαϊκού δικτύου ATELIER-Laines d’Europe . Μεταξύ των προτάσεων περιλαμβάνονται η βελτίωση της συλλογής και της διαλογής, η δημιουργία μικρών μονάδων μεταποίησης και η συλλογική οργάνωση των παραγωγών. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η διαλογή ανά ποιότητα, ώστε κάθε είδος μαλλιού να αξιοποιείται σύμφωνα με τα χαρακτηριστικά του, εξασφαλίζοντας μεγαλύτερη οικονομική αξία και καλύτερες προοπτικές αμοιβής για τους κτηνοτρόφους.
Μέσα από ευρωπαϊκά παραδείγματα η ομιλήτρια ανέδειξε διαφορετικές δυνατότητες αξιοποίησης του μαλλιού: από την παραγωγή κλινοσκεπασμάτων, νημάτων και ενδυμάτων έως πιο καινοτόμες εφαρμογές, όπως συσκευασίες και υλικά εδαφοκάλυψης και θερμομόνωσης. Εξίσου σημαντικοί είναι οι τρόποι οργάνωσης της διαδικασίας, με ομάδες κτηνοτρόφων να διαχειρίζονται συντονισμένα τη
συλλογή και την εμπορία του μαλλιού και να συνεργάζονται με εξειδικευμένες μονάδες μεταποίησης, ακόμη και σε διαφορετικές χώρες. Κλείνοντας, υπογράμμισε τη σημασία της συνεργασίας όλων όσοι δραστηριοποιούνται στον κλάδο του μαλλιού, της εκπαίδευσης και της ανταλλαγής τεχνογνωσίας, της ανάπτυξης ποιοτικών προϊόντων με τοπική ταυτότητα, της ενημέρωσης των καταναλωτών και της μακροχρόνιας υποστήριξης σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.
Η Λένα Γεροθανάση, από την Κοιν.Σ.Επ. «The Pokari Project» , παρουσίασε την προσπάθεια αναζωογόνησης, σε μικρή κλίμακα, της παραγωγής μαλλιού στην ‘Ηπειρο. Η επιχείρηση παράγει νήμα από μαλλί αυτόχθονων φυλών προβάτων, χρησιμοποιώντας φυτικές βαφές από την τοπική χλωρίδα και στηρίζει τους μετακινούμενους κτηνοτρόφους αγοράζοντας το μαλλί τους σε μια πιο δίκαιη τιμή. Στο Πωγώνι δημιουργείται ήδη Κέντρο Μαλλιού, που θα λειτουργεί ως πυρήνας της παραγωγής, αλλά και ως χώρος ανταλλαγής γνώσεων, ευαισθητοποίησης και συνεργασίας με τοπικές επιχειρήσεις και πρωτοβουλίες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το «μαλλί της φιλίας» που συνδυάζει λευκό μαλλί από πρόβατα της φυλής Ορεινό Ηπείρου και σκούρο καστανό από πρόβατα της φυλής Λέσβου. Το αποτέλεσμα είναι ένα μαλακό και ανθεκτικό μαλλί, απαλού γκρι χρώματος, κατάλληλο για ύφανση, πλέξιμο και κατασκευή τσόχας.
Στην ανοιχτή συζήτηση που ακολούθησε, τέθηκαν ζητήματα σχετικά με το θεσμικό και φορολογικό πλαίσιο, το κόστος επεξεργασίας του μαλλιού και τις αναγκαίες υποδομές, από τα εριοπλυντήρια έως τη διαχείριση του νερού και των λυμάτων. Κοινή διαπίστωση ήταν ότι οι απαιτήσεις διαφέρουν ανάλογα με τις επιλογές αξιοποίησης και ότι οι λύσεις πρέπει να σχεδιάζονται με βάση τις ιδιότητες του τοπικού μαλλιού και τα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής. Σε αυτή την κατεύθυνση, πιλοτικά εγχειρήματα, όπως το «μαλλί της φιλίας», δίνουν τη δυνατότητα να δοκιμαστούν στην πράξη συνεργασίες σε όλα τα στάδια, από τον κτηνοτρόφο έως το τελικό προϊόν, να αποκτηθεί τεχνογνωσία και να προκύψουν χειροπιαστά αποτελέσματα.
Η δεύτερη ημέρα της εκδήλωσης, στον Μεσότοπο, είχε βιωματικό χαρακτήρα, με ανταλλαγή γνώσεων, εμπειριών και προσωπικών ιστοριών γύρω από το μαλλί. Παλιά υφαντά και εργαλεία που έφεραν μαζί τους συμμετέχουσες ανέδειξαν τεχνικές και πρακτικές άλλων εποχών. Το εργαστήριο, που συντόνισαν οι Λένα Γεροθανάση και Julie Loi, ολοκληρώθηκε με τη συλλογική κατασκευή δύο μεγάλων διακοσμητικών τοίχου από τσόχα (κετσέ ή «τσεκέ», όπως ονομάζεται στον Μεσότοπο), με τις λέξεις «Μεσότοπος» και «Καλώς ήρθατε». Οι δημιουργίες θα κοσμήσουν τον χώρο που φιλοξένησε τη συνάντηση.
Την εκδήλωση πλαισίωσε έκθεση προϊόντων από ελληνικό μαλλί, με χαλιά από την Epirus Carpets, νήματα και φλοκάτες από το The Pokari Project, υφαντά κιμονό από τη LEBADES ΑΜΚΕ και δημιουργίες από τσόχα/κετσέ από τη Νήματα Αιγαίου ΑΜΚΕ και την Αθηνά Μπαρούφη.
Το MedINA και η Νήματα Αιγαίου ΑΜΚΕ ευχαριστούν θερμά όσες και όσους συμμετείχαν στο διήμερο, τις εισηγήτριες και τους συντελεστές της έκθεσης, καθώς και τον Πολιτιστικό Σύλλογο Μεσοτόπου «Ο Μεσότοπος» για τη φιλοξενία του εργαστηρίου.
Το RIBES προωθεί τη μετάβαση 10 ευρωπαϊκών περιοχών σε νέα δυναμικά και κυκλικά οικονομικά μοντέλα βιοοικονομίας που ενισχύουν την κοινωνική καινοτομία. Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι απόψεις που εκφράζονται είναι μόνο των συγγραφέων και δεν αντικατοπτρίζουν απαραίτητα εκείνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή του Ευρωπαϊκού Εκτελεστικού Οργανισμού Έρευνας (REA). Ούτε η Ευρωπαϊκή Ένωση ούτε o REA φέρουν ευθύνη για αυτές.
