Η πρεμιέρα του «ΔΙΟΓΕΝΗ – Άνθρωπον Ζητώ» στην Ανεμώτια, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αμπελουργίας, δεν ήταν απλώς μια θεατρική βραδιά. Ήταν μια συνάντηση με έναν άνθρωπο που, δυόμισι χιλιάδες χρόνια μετά, εξακολουθεί να μας κοιτάζει κατάματα και να θέτει το ίδιο αμείλικτο ερώτημα, πού βρίσκεται ο άνθρωπος;
Ο Θανάσης Σκρουμπέλος γράφει έναν Διογένη που δεν ανήκει μόνο στην αρχαιότητα. Είναι ένας Διογένης που περνά μέσα από το σήμερα, σχολιάζει, αμφισβητεί, ειρωνεύεται και κυρίως απογυμνώνει τις βεβαιότητες μιας κοινωνίας που συχνά έχει ξεχάσει το ουσιώδες. Και ο Θοδωρής Προκοπίου δεν τον «υποδύεται» απλώς. Τον κατοικεί μέσα από έναν μονόλογο που ακόμη και οι παύσεις του, είναι μέρος του κειμένου και της παράστασης.
Η ερμηνεία του έχει ένταση, ρυθμό και εσωτερική ακρίβεια. Δεν χρειάζεται εντυπωσιασμούς. Η σκηνική παρουσία του αρκεί για να δημιουργήσει έναν Διογένη άλλοτε σαρκαστικό, άλλοτε οργισμένο και άλλοτε βαθιά ανθρώπινο. Η μοναχική σκηνική συνθήκη μετατρέπεται έτσι σε έναν διάλογο ανάμεσα στον φιλόσοφο και στο κοινό.
Και κάπου εδώ η παράσταση συναντά, την αριστοτελική σκέψη για την πράξη. Για τον Αριστοτέλη, ο άνθρωπος αποκαλύπτεται μέσα από όσα πράττει, η πράξη, η επιλογή, η κρίση και η συνέπεια είναι αυτά που διαμορφώνουν το ήθος. Στον Διογένη του Σκρουμπέλου αυτή η σχέση γίνεται σχεδόν βασανιστικά επίκαιρη.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά η έκφραση «πλάνη καθηκόντων». Είναι ίσως μία από τις πιο δυνατές ιδέες που αφήνει η παράσταση στον θεατή, η στιγμή που ο άνθρωπος δεν αδυνατεί απλώς να κάνει το καθήκον του, αλλά μπερδεύει ποιο είναι πραγματικά το καθήκον του. Όταν οι ρόλοι, οι κοινωνικές συμβάσεις, η εξουσία, η φιλοδοξία και η ανάγκη για αποδοχή παρουσιάζονται ως καθήκοντα, τότε η ίδια η έννοια της ευθύνης διαστρέφεται.
Και ο Διογένης έρχεται ακριβώς για να ταράξει αυτή την πλάνη. Με το λυχνάρι του δεν ψάχνει απλώς έναν «άνθρωπο». Ψάχνει τον άνθρωπο που έχει διατηρήσει την ικανότητα να ξεχωρίζει το ουσιώδες από το επίπλαστο, την αλήθεια από τον ρόλο, το καθήκον από την επίφαση του καθήκοντος.
Αυτό είναι και το μεγάλο επίτευγμα της παράστασης, δεν παρουσιάζει τον Διογένη ως ένα γραφικό πρόσωπο της αρχαιότητας, αλλά ως έναν καθρέφτη του παρόντος.
Και όταν ο Προκοπίου αφήνει τον Διογένη να σταθεί απέναντι στο κοινό, το «Άνθρωπον ζητώ» παύει να είναι μια ιστορική φράση. Γίνεται προσωπικό ερώτημα.
Τελικά, ποιον άνθρωπο ψάχνουμε; Και πόσο εύκολα, μέσα στην πλάνη των καθηκόντων μας, έχουμε ξεχάσει ποιο είναι το πραγματικό μας καθήκον απέναντι στον άνθρωπο;
Η πρεμιέρα στην Ανεμώτια άφησε ακριβώς αυτή την αίσθηση,ότι ο Διογένης δεν ήρθε για να μας δώσει απαντήσεις. Ήρθε για να μας κάνει να νιώσουμε άβολα με τις δικές μας.
