Τεχνικό υπόμνημα του κτηνιάτρου Γιάννη Τσακίρη προτείνει εμβολιασμό κατά ζώνες αντί της πολιτικής των μαζικών σφαγών
Αίτημα για άμεση αναθεώρηση της στρατηγικής αντιμετώπισης του αφθώδους πυρετού στη Λέσβο καταθέτει ο κτηνίατρος Γιάννης Τσακίρης, μέσα από τεχνικό υπόμνημα στο οποίο προτείνει τη μετάβαση από την πολιτική των σφαγών σε εμβολιασμό κατά ζώνες.
Στο υπόμνημα γίνεται αναφορά στα επιδημιολογικά δεδομένα, στις ιδιαιτερότητες της λεσβιακής κτηνοτροφίας, στο υψηλό οικονομικό και κοινωνικό κόστος των μαζικών σφαγών, καθώς και στην ανάγκη προστασίας της τοπικής φυλής προβάτου Λέσβου, που χαρακτηρίζεται σημαντικός γενετικός πόρος.
Ακολουθεί η εισήγησή του:
Η παρούσα εισήγηση αφορά την αναθεώρηση της εφαρμοζόμενης στρατηγικής για την αντιμετώπιση του Αφθώδους Πυρετού στη Λέσβο, λαμβάνοντας υπόψη τα επιδημιολογικά δεδομένα, τις ιδιαιτερότητες της περιοχής και τη δομή της τοπικής κτηνοτροφίας
Στην Λέσβο εκτρέφονται 400.000 αιγοπρόβατα σε 3.000 περίπου εντατικές η ημιεντατικές εκμεταλλεύσεις οι εκμεταλλεύσεις βοοειδών είναι ελάχιστες ( συνολικός πληθυσμός περί τις 5000 βοοειδή ) ενώ δεν υπάρχουν οργανωμένες μονάδες Χοιροτροφίας (κρίσιμο επιδημιολογικά).
Η νόσος ( στέλεχος SAT 1 ) στα πρόβατα είναι ασυμπτωματική και για τον λόγο αυτόν έχει διαλάθει της προσοχής των κτηνοτρόφων με αποτέλεσμα την ευρεία διασπορά σε όλο σχεδόν το νησί , αλλά κύρια στο δυτικό τμήμα όπου πληθυσμός των προβάτων είναι μεγαλύτερος και η πυκνότητα των εκμεταλλεύσεων σημαντική ,πραγματικότητα καθιστά δυσχερή την εφαρμογή πλήρους εκρίζωσης μέσω σφαγών.
Η επιδημιολογική έρευνα δεν προχωρά με τους επιθυμητούς ρυθμούς λόγω αριθμητικής ανεπάρκειας Κτηνιατρικού προσωπικού και μεγάλης καθυστέρησης στη ενίσχυσή του από την κεντρική Κυβέρνηση . Παρ όλα αυτά δειγματοληπτικές αιμοληψίες από περιοχές μακράν της αρχικής εστίας δείχνουν παρουσία αντισωμάτων έναντι της νόσου που υποδηλεί εξάπλωση σε όλο το νησί πράγμα που μας επιτρέπει την εκτίμηση ότι η προσβολή προς το παρόν δυνατόν να αφορά το 50% του πληθυσμού των προβάτων
Ιδιαιτερότητες της κατάστασης στην Λέσβο που συνηγορούν υπέρ της εφαρμογής προγράμματος εμβολιασμού αντί της μαζικής σφαγής.
Μεγάλος αριθμός μικρών εκτροφών , συνεχής κίνδυνος επαναμόλυνσης από γειτονικές ενδημικές περιοχές (Η γεωγραφική εγγύτητα με ενδημικές περιοχές , Τουρκία ,συνεπάγεται: υψηλή πιθανότητα επαναεισαγωγής ) Ανάγκη δημιουργίας ανοσολογικού φραγμού μέσω εμβολιασμού ,
Δυνατότητα περιορισμού της νόσου λόγω νησιωτικού χαρακτήρα της προσβεβλημένης περιοχής όπου μπορεί να χτισθεί με τον εμβολιασμό τείχος προστασίας (προστασία της υπόλοιπης χώρας και της Ευρώπης )
Οι μαζικές σφαγές παρουσιάζουν την δυσκολία διαχείρισης θανατωμένων ζώων , μεταφορά για ταφή σε απόσταση από την προσβεβλημένη μονάδα λόγω βραχώδους υπεδάφους με ότι αυτό σημαίνει για πιθανούς περιβαλλοντικούς κινδύνους ( αβαθείς εκσκαφές , υδροφόρος ορίζοντας ) αλλά και κίνδυνο περαιτέρω διασποράς της νόσου.
Η τοπική φυλή προβάτου Λέσβου αφορά προσαρμοσμένο πληθυσμό σε τοπικές συνθήκες αποτελεί: σημαντικό γενετικό πόρο βάση παραγωγής πρόβειου γάλακτος και γαλακτοκομικών προϊόντων και η όποια απώλεια μεγάλου μέρους του πληθυσμού μέσω σφαγών συνεπάγεται μη αναστρέψιμη ζημία. ( Σε πρόγραμμα γενετικής βελτίωσης που εφαρμόζεται τοπικά πιστοποιήθηκαν μοναδικές παραγωγικές ιδιότητες της φυλής που την καθιστούν πολύτιμο γενετικό πόρο όχι μόνο για την Ελλάδα αλλά για την Ευρώπη.
Αυτό τεκμηριώνεται από σχετικές αναφορές και έκκληση προστασίας της φυλής από Καθηγητές του Γεωπονικού πανεπιστημίου. (καθηγητή Γενετικής Βελτίωσης Αγροτικών Ζώων Α Κομινάκη, του αναπληρωτή καθηγητή Εκτροφής, Ηθολογίας και Ευζωίας Αγροτικών Ζώων Π. Σιμιτζή, της αναπληρώτριας καθηγήτριας Γονιδιακής Τεχνολογίας Α. Χάγερ και του καθηγητή Υγιεινής Αγροτικών Ζώων Γ. Χριστοδουλόπουλου από το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, καθώς και του αναπληρωτή καθηγητή Βιοστατιστικής Ν. Δεμίρη από το Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, του Γ . Αρσένου Καθηγητή Διευθυντή Εργαστηρίου Ζωικής Παραγωγής & Προστασίας Περιβάλλοντος Η. Γιάννενα, αναπληρωτή καθηγητή, Διατροφής Ζώων και Σ. Κρήτα, καθηγητή Μικροβιολογίας και Λοιμωδών Νοσημάτων των Ζώων του Τμήματος Κτηνιατρικής, της Σχολής επιστημών Υγείας του ΑΠΘ
Αξιολόγηση Στρατηγικής Σφαγών που εφαρμόζεται σήμερα
Η αποκλειστική εφαρμογή πολιτικής σφαγών προϋποθέτει άμεση και πλήρη ανίχνευση κρουσμάτων (μη εφικτό λόγω ευρείας διασποράς και ανεπάρκειας κτηνιατρικού προσωπικού ) υψηλό δημοσιονομικό κόστος αποζημιώσεων (μεταφορά, υγειονομική ταφή, απολυμάνσεις) καταστροφή παραγωγικής και οικονομικής βάσης κοινωνικό κόστος και σημαντικότερο δεν αποτρέπει επαναεισαγωγή του νοσήματος.
Προτεινόμενη Στρατηγική: Εμβολιασμός κατά Ζώνες με DIVA
Ζώνη μόλυνσης ,Ζώνη προστασίας, Ζώνη επιτήρησης .
Αναστολή σφαγών ,Υποχρεωτικός εμβολιασμός αιγοπροβάτων εντός ζωνών Χρήση εμβολίων τύπου DIVA (Differentiating Infected from Vaccinated Animals) Επαναληπτικός εμβολιασμός ανά 6 μήνες ,πλήρης καταγραφή και ιχνηλασιμότητα Συστηματικοί αιματολογικοί και ορολογικοί έλεγχοι
Διάκριση: Εμβολιασμένων ζώων Ζώων με φυσική μόλυνση , στοχευμένη άμεση θανάτωση (selective culling) μόνο σε ζώα που επιβεβαιώνονται ως φυσικά μολυσμένα και παρουσιάζουν κλινικά συμπτώματα
Συμπληρωματικά Μέτρα Ελέγχου
Υποχρεωτική εφαρμογή μέτρων σε όλες τις εκτροφές: απολυμάνσεις εισόδων/εξόδων ,έλεγχος επισκεπτών και οχημάτων διαχωρισμός κοπαδιών , εκπαίδευση ενημέρωση κτηνοτρόφων , περιορισμός μετακινήσεων ζώων μεταξύ ζωνών , υποχρεωτική υγειονομική πιστοποίηση
Οικονομική Ανάλυση συνέχισης σφαγών (Εκτίμηση σφαγή 50% πληθυσμού )
Μέσο κόστος ζώου ~200 € 200.000 ζώα: κόστος: ~40.000.000 €
Έμμεσες απώλειες Απώλεια παραγωγής Κόστος σφαγών διαχείρισης νεκρών ζώων κόστος ανασύστασης Απώλεια εισοδήματος Ενισχύσεις γάλα κρέας: κόστος: ~40.000.000
Συνολικό κόστος 40 +40 περί τα 80 εκατομμύρια Ευρώ
Οικονομική ανάλυση σεναρίου εμβολιασμού
Κόστος εμβολίου + εφαρμογής: ~2–3 €/ζώο Για 400.000 ζώα: κόστος: ~1.000.000 €
Ενισχύσεις σε γάλα ,τυροκομικά , κρέας έξοδα επιτήρησης , βιοασφάλειας 15-18 εκατομμύρια , απρόβλεπτα εκατομμύρια
Συνολικό κόστος: 25 εκατομμύρια Ευρώ.
Νομική τεκμηρίωση Νομική Παρέκκλιση.
Ο Ευρωπαϊκός Κανονισμός 2020/687 (ιδίως το Άρθρο 13) εισάγει τη δυνατότητα εξαιρέσεων από την υποχρεωτική θανάτωση, υγιών ζώων. Παρέκκλιση για την Προστασία Γενετικού Κεφαλαίου: Οι κανονισμοί επιτρέπουν τη χρήση εμβολιασμού αντί για τη «μέθοδο της σφαγής» (stamping-out), ειδικά για την προστασία ζώων δεόντως αιτιολογημένης υψηλής γενετικής και πολιτιστικής αξίας, όπως η φυλή προβάτου Λέσβου. Σημαντική εξέλιξη αποτελεί η Έκθεση Fidanza, το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 30ής Απριλίου 2026, με τίτλο για το βιώσιμο μέλλον της ευρωπαϊκής κτηνοτροφίας υπό το πρίσμα της επισιτιστικής ασφάλειας, της ανθεκτικότητας των αγροτών και των προκλήσεων που θέτουν τα νοσήματα των ζώων. Το ψήφισμα φέρει τον κωδικό P10_TA(2026)0157 και βασίζεται στη διαδικασία 2025/2053(INI). Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με αυτή την Έκθεση στηρίζει την προσαρμογή της ευρωπαϊκής προσέγγισης στα νοσήματα των ζώων με χρήση εμβολιασμού, όπου αυτό είναι δυνατόν και ανάλογα με το είδος και τη νόσο, ως προληπτικό εργαλείο μέσα σε μια ευρύτερη εργαλειοθήκη.
Συμπεράσμα
Η πολιτική αποκλειστικών σφαγών:
Δεν είναι οικονομικά βιώσιμη
Δεν είναι επιχειρησιακά εφαρμόσιμη
Δεν εξασφαλίζει μακροχρόνιο έλεγχο της νόσου
Δεν εξασφαλίζει την προστασία πολύτιμου γενετικού πόρου
Δεν εξασφαλίζει την κοινωνική συνοχή και διαταράσσει την οικονομική βιωσιμότητα της ακριτικής περιοχής της Ευρώπης
Η συνδυαστική προσέγγιση: Εμβολιασμός DIVA Συνεχής επιτήρηση στοχευμένες θανατώσεις αποτελεί επιστημονικά τεκμηριωμένη λύση που εγγυάται Διατήρηση γενετικού αποθέματος , μείωση οικονομικών απωλειών διατήρηση κοινωνικής και οικονομικής συνοχής ,ταχύτερη επιστροφή στην κανονικότητα
Μετά από τα παραπάνω Προτείνεται:
Θεσμοθέτηση προγράμματος εμβολιασμού
Άμεση εφαρμογή εμβολιασμού κατά ζώνες με χρήση DIVA εμβολίων και ενεργή επιτήρηση ως μόνη ρεαλιστική, βιώσιμη και σύγχρονη στρατηγική για τον έλεγχο του Αφθώδους Πυρετού στην Λέσβο
Διατήρηση σφαγών μόνο σε επιβεβαιωμένα μολυσμένα ζώα
Συστηματική εργαστηριακή επιτήρηση
Ενίσχυση μέτρων βιοασφάλειας
Αυστηρός έλεγχος μετακινήσεων
