Γράφει ο Δημήτρης Παπαχρυσός
Ήταν καλοκαίρι του 2009 όταν ανταμώσαμε στον αύλιο χώρο του ξενοδοχείου ΖΑΪΡΑ με τον κ. Γεώργιο Κινικλή (κάτοικο Λουτρών) κατά την διάρκεια της 5ης συνάντησης του προγράμματος GRUNTVIG που φιλοξενούσε ο Σύλλογός μας, με την συμμετοχή πολιτών από διάφορες χώρες της Ευρωπαϊκής ένωσης και από την Τουρκία. Είχαμε μια σύντομη συζήτηση για το πρόγραμμα των εκδηλώσεων και πολύ γρήγορα η συζήτησή μας εστιάσθηκε στην περιοχή της Σκάλας Λουτρών και ειδικότερα στον χώρο του υπέροχου ξενοδοχείου ΖΑΪΡΑ με την πανύψηλη καμινάδα.
Για όσους δεν γνωρίζουν το ξενοδοχείο αυτό ήταν ένα εγκαταλελειμμένο ελαιοτριβείο ως τα τέλη της δεκαετίας του 1980 οπότε το αγόρασε η οικογένεια Τζανέτου και αφού το αναπαλαίωσε με μεγάλη επιτυχία το μετέτρεψε σε ξενοδοχείο.
«Ξεκινώντας την αφήγησή του για την ιστορία αυτού του πρώην ελαιοτριβείου και της περιοχής γενικότερα ο κ. Γεώργιος Κινικλής μας πληροφόρησε ότι αυτό το εργοστάσιο το έχτισε ο Βασίλειος Μουζάλας στις αρχές του περασμένου αιώνα και οι εργασίες του ολοκληρώθηκαν το 1908.
Ο Βασίλειος Μουζάλας αυτή την εποχή είχε στην κατοχή του εκτός από τους γνωστούς κυλινδρόμυλους στη Μυτιλήνη και το πυρηνελαιουργείο της Σκάλας Λουτρών (του κ. Φινφίνη όπως το γνωρίσαμε εμείς μεταγενέστερα) το οποίο είχε αγοράσει από τους τότε ιδιοκτήτες αδελφούς Γλίπς όταν αυτοί έφυγαν για την Χίο. Αρχιμηχανικός της εταιρείας ήταν τότε ο Σωκράτης Χατζηανδρέας, απόφοιτος της Ευαγγελικής Σχολής της Σμύρνης.
Κατά την διάρκεια του χτισίματος αυτού του εργοστασίου πέθανε η κόρη του Μουζάλα η οποία ήταν νέα και ανύπαντρη και λόγω πένθους διέταξε και το εργοστάσιο αυτό το βάψανε μαύρο, χρώμα που διατηρούσε μέχρι την πρόσφατη ανακαίνιση του και τη μετατροπή του σε ξενοδοχείο.
Αυτή την εποχή κατασκευάστηκε μπροστά στο εργοστάσιο μία προβλήτα ξύλινη μήκους 50 περίπου μέτρων για να φέρνουν με μαούνες τις ελιές από τα απέναντι χωριά της Γέρας και να επεξεργάζονται εδώ τόσο τον καρπό της ελιάς στο ελαιοτριβείο όσο και το κουκούτσι στο πυρηνεργοστάσιο. Υπολείμματα αυτής της προβλήτας υπήρχαν εδώ μέχρι την δεκαετία του 1980.
Χαρακτηριστική η αφήγηση του κ. Γιώργου Κινικλή όταν μας πληροφόρησε ότι τα αμπάρια που αποθήκευαν τις ελιές του τότε ελαιοτριβείου Μουζάλα και νυν ξενοδοχείου ΖΑΪΡΑ στέγασαν τους πρώτους πρόσφυγες που ήρθαν εδώ κατατρεγμένοι από την Μικρά Ασία τον Αύγουστο του 1922.
Στη συνέχεια και λίγο πριν από την εμπλοκή της Ελλάδος στον 2ο παγκόσμιο πόλεμο και συγκεκριμένα στις 9 Σεπτεμβρίου του 1940 ήρθαν ξαφνικά εδώ στον υπήνεμο όρμο της Σκάλας Λουτρών μπροστά από το σημερινό ξενοδοχείο ΖΑΪΡΑ και προσθαλασσώθηκαν 9 υδροπλάνα τύπου DORNIE μαζί με ένα εμπορικό πλοίο το «Ιωνία» και δύο αντιτορπιλικά, το ένα εξ αυτών ήταν το «ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ» τα οποία έβγαλαν στρατιωτικό υλικό και εγκαταστάθηκαν στην περιοχή Βατσίνα της Σκάλας Λουτρών δημιουργώντας Ελληνική βάση (είχε μεσολαβήσει ο τορπιλισμός της ΕΛΛΗΣ στις 15 Αυγούστου 1940 στην Τήνο) και από εκεί έστελναν τα φύλλα πορείας της μυστικής επιστράτευσης για την οποία είχε προνοήσει η τότε Ελληνική κυβέρνηση.
Έτσι επανδρώθηκε η 13η Μεραρχία Αρχιπελάγους η οποία αποτελείτο από στρατιώτες της Λέσβου της Χίου και της Σάμου.
Αυτοί μεταφέρθηκαν με τα πλοία στην Αλεξανδρούπολη σε μια τοποθεσία που λεγόταν Άβαντας και από εκεί προωθήθηκαν στη Φλώρινα μόλις κηρύχθηκε ο πόλεμος μεταξύ Ελλάδος και Ιταλίας. Ο ρόλος των υδροπλάνων ήταν να συνοδεύουν τα πλοία προς την Αλεξανδρούπολη.
Λίγο αργότερα, όταν οι Γερμανοί είχαν πλέον καταλάβει το νησί ανέθεσαν την συγκέντρωση του ελαιολάδου σε μια εταιρεία η οποία εγκαταστάθηκε μέσα στο εργοστάσιο Μουζάλα (νυν ΖΑΪΡΑ) και εκπρόσωπος της εταιρείας αυτής ήταν ένας
δημοσιογράφος ονόματι Φοίβος Ανατολέας ο οποίος έβγαζε μια εφημερίδα με την ονομασία «Αρχιπέλαγος». Αυτός βοηθούσε κρυφά τους ελαιοπαραγωγούς οι οποίοι έπαιρναν το λάδι στο σπίτι τους και άφηναν για τους Γερμανούς μικροποσότητες
και αυτό το έκανε με κίνδυνο της ζωής του.
Στη συνέχεια και σύμφωνα πάντα με την αφήγηση του κ. Γιώργου Κινικλή η κατάσταση επιδεινώθηκε και τότε πεθάνανε από την πείνα στην περιοχή Λουτρών 70 άτομα.
Το 1954 ο κ. Γεώργιος Κινικλής πήγε με το πρώτο γκρουπ τουριστών από τη Λέσβο στην Τουρκία και συγκεκριμένα στο Αϊβαλί και από εκεί στην Πέργαμο όπου και αντάμωσαν ένα Τούρκο ο οποίος τους αφηγήθηκε ότι ήταν κάτοικος Σκοπέλου Γέρας πριν γίνει η ανταλλαγή των πληθυσμών με τη συνθήκη της Λωζάννης του 1923 και ο οποίος έφερνε τις ελιές του με την μαούνα στο ελαιοτριβείο Μουζάλα στη Σκάλα Λουτρών για να τις αλέσει.
Εδώ να σημειωθεί ότι στην περιοχή Λουτρών στις αρχές του 19ου αιώνα και πριν την απελευθέρωση του νησιού, ζούσαν περίπου 100 Τούρκοι (μέχρι σήμερα υπάρχει περιοχή του χωριού που λέγετε Τούρκικα), μάλιστα υπήρχε ένα τζαμί εκεί που είναι
σήμερα το καφενείο του κ. Λάσκαρη Χαράλαμπου (Πασχάλη) το οποίο κατεδαφίστηκε το 1954 και ένα χαμάμ το οποίο ήταν στο σπίτι του κ. Νίκου Πασπατή (Κομούτσου).
Ο Χότζας των Λουτρών λεγόταν Χουσείν και είχε ένα κτήμα με ελιές και αμπέλι στην περιοχή Καμάρι της Σκάλας Λουτρών το οποίο είναι η σημερινή ιδιοκτησία του κ. Απόστολου Τσεσμελή».
Αυτά μας αφηγήθηκε σε γενικές γραμμές ο κ. Γεώργιος Κινικλής και εμείς τα δημοσιεύουμε για να γνωρίσουν από πρώτο χέρι οι νέες γενιές ένα μικρό κομμάτι της ιστορίας του τόπου μας.
