Η απομάκρυνση των παράτυπων κατασκευών και των αντιαισθητικών «παραπηγμάτων» από κοινόχρηστους χώρους ήταν –και παραμένει– μια αναγκαία επιλογή για την πόλη. Κανείς δεν μπορεί να υπερασπιστεί τις άναρχες επεκτάσεις, τα πρόχειρα θερμοκήπια από νάιλον και λαμαρίνες, ούτε την αλλοίωση του δημόσιου χώρου που δημιουργήθηκε διαχρονικά. Η αισθητική αναβάθμιση είναι ζητούμενο. Όμως η αισθητική τάξη δεν μπορεί να επιβάλλεται χωρίς σχέδιο, χωρίς μεταβατικό στάδιο και –κυρίως– χωρίς εναλλακτική.
Σήμερα, μετά το «ξήλωμα» των κατασκευών, δεκάδες επαγγελματίες της εστίασης και της αναψυχής στη Λέσβο δηλώνουν ότι βρίσκονται μπροστά σε αδιέξοδο. Άλλοι μιλούν ανοιχτά για λουκέτο, άλλοι αναγκάζονται να σκέφτονται τη μετεγκατάσταση σε μεγαλύτερα καταστήματα, με υπέρογκα ενοίκια, συχνά σε παλιά και ακατάλληλα κτίρια. Το αποτέλεσμα; Μια αγορά που ήδη πιέζεται από τη μικρή τουριστική σεζόν, το αυξημένο κόστος λειτουργίας και τη μείωση της κατανάλωσης, οδηγείται σε περαιτέρω δυσμορφία.
Το θεσμικό πλαίσιο είναι γνωστό. Η νομοθεσία για την κατάληψη κοινόχρηστων χώρων (Κώδικας Δήμων και Κοινοτήτων, σχετικές ΚΥΑ και κανονιστικές αποφάσεις δήμων), ο Νέος Οικοδομικός Κανονισμός (ΝΟΚ) και οι οδηγίες του Υπουργείου Περιβάλλοντος θέτουν σαφή όρια, προσωρινές, αναστρέψιμες κατασκευές, χωρίς μόνιμα στοιχεία και με σεβασμό στον δημόσιο χώρο. Το πρόβλημα όμως δεν είναι ο νόμος. Είναι η απουσία τοπικής, ενιαίας μελέτης εφαρμογής.
Σε άλλες περιοχές της χώρας, το κράτος και η αυτοδιοίκηση προχώρησαν σε οργανωμένες λύσεις. Στο Μικρολίμανο του Πειραιά, για παράδειγμα, εφαρμόστηκε ενιαία αισθητική μελέτη για πέργκολες και σκίαστρα, με συγκεκριμένες προδιαγραφές υλικών, χρωμάτων και διαστάσεων. Αντίστοιχες παρεμβάσεις έχουν γίνει σε ιστορικά κέντρα πόλεων και τουριστικές ζώνες, ώστε να εξισορροπηθεί η προστασία του δημόσιου χώρου με τη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων.
Και εδώ τίθεται το κρίσιμο ερώτημα, τι έκαναν οι αρμόδιοι φορείς στη Λέσβο; Υπήρξε ποτέ σοβαρή πρόταση που να λαμβάνει υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του νησιού; Τους έντονους ανέμους, το κλίμα, τη μικρή τουριστική περίοδο, την ανάγκη προστασίας των πελατών τους περισσότερους μήνες του χρόνου; Ή μήπως η λύση εξαντλήθηκε στην απαγόρευση και την κατεδάφιση;
Οι επιχειρηματίες δεν επέλεξαν από ιδιοτροπία τις πρόχειρες κατασκευές. Πολλές φορές οδηγήθηκαν εκεί από ανάγκη, για να μπορέσουν να επιβιώσουν. Σήμερα βρίσκονται σε δυσμενή θέση και, το χειρότερο, δεν διαφαίνεται καμία ουσιαστική προσπάθεια –ούτε την τελευταία στιγμή– για αντιστροφή του κλίματος.
Η αισθητική αναβάθμιση δεν μπορεί να είναι εχθρός της τοπικής οικονομίας. Χωρίς διάλογο, χωρίς μεταβατικές λύσεις και χωρίς ενιαία μελέτη προσαρμοσμένη στη Λέσβο, το αποτέλεσμα δεν θα είναι μια ομορφότερη πόλη, αλλά μια πόλη με λιγότερα ανοιχτά καταστήματα. Και αυτό είναι ένα τίμημα που δύσκολα αντέχει η τοπική κοινωνία.
