Ο εκφωνηθείς πανηγυρικός λόγος του ιερομάρτυρα Μητροπολίτη Σμύρνης Χρυσόστομου Καλαφάτη
Γράφει ο Δημήτριος Χαραλαμπίδης, υποψήφιος διδάκτορας του τμήματος Κοινωνικής Θεολογίας και Χριστιανικού Πολιτισμού Α.Π.Θ.
Με αφορμή την επικείμενη θρησκευτική και εθνική εορτή της 25ης Μαρτίου και του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου θα παρουσιάσουμε στην συνέχεια το ιστορικό διασωθέν τεκμήριο του τελευταίου πανηγυρικού λόγου του ιερομάρτυρα Μητροπολίτη Σμύρνης Χρυσόστομου Καλαφάτη στον θρησκευτικό και εθνικό εορτασμό της 25ης Μαρτίου που επιτελέστηκε στον μεγαλοπρεπή μητροπολιτικό ναό της αγίας Φωτεινής στην Σμύρνη το 1922.
Όπως μας διασώζει η σμυρναϊκή εφημερίδα «Πατρίς», ο εορτασμός στον μητροπολιτικό ναό δεν εμποδίστηκε από τον άστατο και βροχερό καιρό την συγκεκριμένη ημέρα, αλλά η προσέλευση σε αυτόν υπήρξε αθρόα από πολίτες, στρατιωτικές και πολιτικές αρχές του τόπου, όπως ο στρατηγός του ελληνικού στρατού, Παπούλας και ο Ύπατος Αρμοστής της Σμύρνης, Αριστείδης Στεργιάδης. Μετά το τέλος της επίσημης δοξολογίας, ο Μητροπολίτης Χρυσόστομος ανέλαβε να εκφωνήσει τον πανηγυρικό λόγο.
Πιοαναλυτικά: «Ἐξοχώτατε Ύπατε Ἀρμοστὰ, Ἀήτητε Ἀρχηγὲ τῆς Μικρασιατικῆς Στρατιᾶς, ἐκλαμπρότατοι ἀξιωματικοὶ καὶ ὁπλῖται τοῦ ἐνδόξου Ἑλληνικού Στρατοῦ καὶ λοιποὶ πάντες ἀγαπητοὶ ἐν Χριστῷ ἀδελφοί. Ὑπὸ ἄκρως ἐξαιρετικὰς καὶ συγκινητικὰς περιστάσεις ἐπέστη καὶ κατέλαβεν ἡμᾶς ἡ ὡραία κοσμοϊστορικὴ, θρησκευτικὴ ἄμα καὶ ἐθνικὴ διὰ τὸ ὀρθόδοξον ἑλληνικὸν Γένος μας, ἡμέρα αὕτη καὶ ἐορτὴ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ.
Αὐταὶ αἱ περιστάσεις εἶναι δι’ ἡμᾶς τοιαὔται ἐκτάκτως ἐξαιρετικαὶ διὰ τὴν αἰφνιδίαν καὶ ὅλως ἀπροσδόκητον ἐναλλαγὴν τῆς σκηνοθεσίας τοῦ ἐκτυλισσομένου μεγάλου κατὰ Ἀνατολὰς δράματος ἐν ῷ κρίνονται αἱ τύχαι τοῦ Έθνους μας. Κινδυνεύομεν νὰ μὴ πιστεύωμεν εἰς ὅσα ἀκούομεν, εἰς ὅσα βλέπωμεν καὶ εἰς ὅσα αἱ μαρτυρίαι τῶν αἰσθήσεων μας, ἀπίστευτα καὶ ἀλλόκοτα καθ’ ἐαυτὰ πράγματα, μᾶς τὰ παρουσιάζουσι ὡς πολιτικὰ δόγματα καὶ ὡρισμένας ἀποφάσεις τῆς πεπολιτισμένης χριστιανικῆς Εὐρώπης. Πλὴν, «μὴ ταρασέσθω ὑμῶν ἡ καρδία, μηδὲ δειλιάτω», εἶναι ἀληθὲς ὅτι βαδίζομεν ταχεῖαν καὶ αἱματηρὰν ὁδὸν ὑψηλοῦ καθήκοντος, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ περιγραφῆ μὲ δύο λέξεις: ὡς ἀπελευθέρωσις ἀπὸ τῆς δουλείας εἰς τὴν ἐλευθερίαν, ἀπὸ τοῦ σκότους εἰς τὸ φῶς, ἀπὸ τῆς βαρβαρότητος εἰς τὸν πολιτισμὸν ὄχι μόνον τῶν ὁμαιμόνων κατὰ ἀνατολὰς ἀδελφῶν μας, ἀλλὰ καὶ ὅλων τῶν χριστιανικῶν καὶ μὴ τοιούτων, ἀδιακρίτως φυλῆς καὶ θρησκεύματος, λαῶν τῆς Ἀνατολῆς.Ἀκριβῶς δὲ τοιοῦτος εἶναι καὶ ὁ διπλοῦς θρησκευτικὸς καὶ ἐθνικὸς χαρακτηρισμὸς τῆς σημερινῆς ἐορτῆς, ἥν συνελθόντες τόσον μεγαλοπρεπῶς ἐπιτελοῦμεν.
Καὶ ὁ Εὐαγγελισμὸς τοῦ Ἀγγέλου Γαβριὴλ πρὸς τὴν παρθένον Μαρίαν, καὶ ὁ εὐαγγελισμὸς τοῦ ἀγγέλου τῆς Ἐκκλησίας Παλαιῶν Πατρῶν Γερμανοῦ πρὸς τὴν μητέρα μας Ἑλλάδα τοῦτο συμβολίζει τοῦ μεγαλοφώνως ἐνηχεῖ εἰς τὰ ὦτα μας, τοῦτο ἐνσφηνοῖ εἰς τὰς κεφαλὰς μας, διότι καὶ ὁ πρῶτος εὐαγγελισμὸς τίποτε ἄλλο δὲν ἧτο αἱ μὴ εὐαγγελισμὸς ὅλων τῶν καταδυναστευομένων λαῶν, εὐαγγελισμὸς καλῶν πάντας τοὺς κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένους, πάντας τοὺς ἐν σκότει καὶ σκιᾶ θανάτου καθημένους νὰ ἐξέλθωσιν ἐκ τοῦ θανάτου εἰς τὴν ζωὴν, ἐκ τοῦ σκότους εἰς τὸ φῶς καὶ ἐκ τῆς δουλείας τοῦ διαβόλου εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῶν τέκνων τοῦ Θεοῦ καὶ ὁ δεύτερος εὐαγγελισμὸς τοῦ ἑλληνικοῦ Γένους ἧτο εὐαγγελισμὸς καλῶν τὸ γένος μας, νὰ ἐγερθῇ καὶ συντρίψη τὰς σκληρὰς ἀλύσεις τῆς προαιωνίου δουλείας του.
Ἡ ἱστορικὴ ἐκπλήρωσις ἀμφοτέρων τούτων τῶν εὐαγγελισμῶν ἐσημειώθη καὶ κατορθώθη διὰ μεγάλων καὶ αἱματηρῶν θυσιῶν ἐν τῇ Βίβλῳ τῆς ζωῆς τῶν χριστιανικῶν λαῶν καὶ ἰδίᾳ τοῦ μαρτυρικοῦ μας ἑλληνικοῦ Γένους. Καὶ ὡς φαίνεται καὶ πάλιν διὰ τοιούτων μεγάλων θυσιῶν εἶναι προωρισμένον νὰ συντελεσθῇκαὶ ὁ νέος Εὐαγγελισμὸς, τὸν ὁποῖον καλεῖται καὶ αὔθις τὸ ἔθνος μας νὰ ἐορτάση, ἐὰν θέλῃ νὰ ἔχη ὕπαρξιν ἐν τῇ χώρα ταύτῃ τὴν ὁποίαν ἀπὸ τριῶν καὶ πλέον χιλιάδων ἐτῶν μᾶς ἔδωκεν ἡ θεία Πρόνοια ὡς πατρίδα.
Καὶ ὁ νέος οὕτος εὐαγγελισμὸς συμπίπτει ὠς οἱ δύο ἄλλοι, ὡς βλέπετε, μὲ τὴν πλέον κρίσιμον περίοδον τοῦ ἐθνικοῦ μας βίου μὲ τὴν ἐσχάτην αὐτὴν πάλιν ζωῆς ἤ θανάτου μεταξὺ δύο κόσμων, ἑνὸς γεγηρακότος καὶ πνέοντος τὰ λοίσθια καὶ κύπτοντος ὐπὸ τὸ βάρος τῆς ἀμαρτίας καὶ τοῦ ἐγκλήματος, καὶ τοῦ ἄλλου ἐξορμῶντος μὲ νεανικὸν σφἴγος καὶ ἀνακύπτοντος μὲ πλήρη ζωὴν καὶ ἀγνότητα διὰ ἔνδοξον καὶ φωτεινὴν σταδιοδρομίαν.
Καὶ διὰ τούτο, ἄς δοξάσωμεν τὸν Μέγαν Θεὸν τῶν Πατέρων μας καὶ ἄς εὐχηθῶμεν ὅπως καὶ ὁ ἐορταζόμενος ὑπὸ τοιαύτας ἐξαιρετικὰς δι’ ἡμᾶς συνθήκας, διπλοῦς οὕτος θρησκευτικὸς ἄμα καὶ ἐθνικὸς μας εὐαγγελισμὸς, ἀποβῇ εἰς νέον λαμπρὸν θρίαμβον τῆς εὐσεβοῦς ἡμῶν πίστεως, καὶ πρὸς δόξαν καὶ τιμὴν τοῦ ἐνδόξου ἀλλὰ καὶ μαρτυρικοῦ πάντοτε Ἑλληνικοῦ μας Γένους. Γένοιτο!»
Από το παραπάνω, λοιπόν, πανηγυρικό λόγο μπορούμε να οδηγηθούμε σε κάποιες σύντομες διαπιστώσεις. Ο θρησκευτικός ηγετικός ρόλος του Μητροπολίτη Σμύρνης Χρυσόστομου παραμένει αναμφισβήτητος και αναγνωρίζεται από τις ελληνικές πολιτικές αρχές που παρευρίσκονται στον μητροπολιτικό ναό στα πλαίσια της εθιμοτυπίας. Εκτός των άλλων, οι ραγδαίες ευρωπαϊκές εξελίξεις και αποφάσεις(Διάσκεψη του Παρισιού) που ανατρέπουν την μέχρι τότε θετική ελληνική έκβαση του Μικρασιατικού ζητήματος, φέρνουν στο φως την ανησυχία του Μητροπολίτη Χρυσόστομου για την περαιτέρω επιβίωση των ελληνικών χριστιανικών πληθυσμών της Μικράς Ασίας. Ωστόσο, διατηρεί ακόμη και μία αισιοδοξία, ότι το τουρκικό κράτος και ο ισλαμικός φανατισμός θα εξαλειφθεί, φέροντας στην ενθύμηση του ακροατηρίου τον συνδυασμό της εθνικής απελευθέρωσης του ελληνικού γένους με τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου, ως το πλέον χαρμόσυνο γεγονός για ολόκληρη την ανθρωπότητα. Προσπαθεί μάλιστα να εμψυχώσει τους Έλληνες επικαλούμενος την ενδεχόμενη επιτυχία της χριστιανικής και εθνικής ελευθερίας και αποκατάστασης με την παρουσία της απαραίτητης αλληλεγγύης που τους διέπει.
Επιπροσθέτως, η ηθική υποχρέωση για τον αγώνα απέναντι στην κοινωνική ανισότητα και την ελευθερία των λαών πρέπει να είναι ο επιδιωκόμενος στόχος, καθώς αναφέρεται διαρκώς στον ηρωϊσμό και στις θυσίες που έχουν καταβληθεί στο παρελθόν. Τέλος, η ποιμαντική του ευθύνη είναι αυτή η κινητήρια δύναμη που τον ωθεί σε έναν πραγματικό αγώνα ενάντια στις δυνάμεις εκείνες που αντιτίθενται στην επιβίωση των Ελλήνων στην Μικρά Ασία. Αντιστοιχεί την γέννηση του ελληνικού κράτους και την επιτυχημένη ελληνική επανάσταση του 1821 με την αναγέννηση και αναβίωση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Η εθνική αφύπνιση, άλλωστε και η διεκδίκηση των λυτρωτικών τους πόθων αποτελούσε αφετηρία για τις εθνικές φιλοδοξίες και της ιδεολογίας της Μεγάλης Ιδέας του Μητροπολίτη Χρυσόστομο για εκείνη την περίοδοκαθώς διακρίθηκε έντονα για τον πολιτικό και εθνικό του λόγο.
