Του Δρ Δημήτρη Χαλκιώτη
Στο προηγούμενο άρθρο αναλύθηκαν τα βαθύτερα αίτια της κρίσης πολιτικής αντιπροσώπευσης, με έμφαση στη δομική παγίδευση του συστήματος στη λογική της πελατειακής διαμεσολάβησης. Υποστηρίχθηκε ότι η απαξίωση δεν είναι ζήτημα προσώπων, αλλά αποτέλεσμα θεσμικών αναχρονισμών. Στο παρόν κείμενο, η ανάλυση αυτή μετατρέπεται σε συγκεκριμένη πρόταση. Κατατίθεται ένα νέο εκλογικό και θεσμικό μοντέλο, με στόχο την αποδόμηση των πελατειακών μηχανισμών και τη θεμελίωση μιας ουσιαστικότερης, πιο υπεύθυνης δημοκρατικής εκπροσώπησης.
Είναι κοινός τόπος πως αν δεν «σπάσεις αυγά», ομελέτα δεν γίνεται. Σε προηγούμενο άρθρο μου, ανίχνευσα τα αίτια της βαθιάς κρίσης πολιτικής αντιπροσώπευσης που ταλανίζει τη χώρα. Σήμερα, επανέρχομαι με μια δέσμη συγκεκριμένων προτάσεων που στοχεύουν στην καρδιά του προβλήματος: την πλήρη αποδόμηση του πελατειακού συστήματος μέσω μιας ριζικής μεταρρύθμισης του εκλογικού μας μοντέλου.
Το τέλος της «συναλλαγής» με τον σταυρό
Το κυριότερο εμπόδιο για τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής ζωής είναι ο σταυρός προτίμησης. Παρά τη δημοκρατική του επίφαση, στην πράξη λειτουργεί ως ο «ομφάλιος λώρος» μιας προσωπικής πελατειακής σχέσης μεταξύ ψηφοφόρου και υποψηφίου – μια εμπειρία που βίωσα και ο ίδιος προσωπικά ως υποψήφιος βουλευτής.
Ο σταυρός αλλοιώνει τη δημοκρατική βούληση: ο πολίτης συχνά ψηφίζει με κριτήριο την προσδοκία μιας προσωπικής εξυπηρέτησης (ανταποδοτική ψήφος), ενώ ο εκλεγμένος εγκλωβίζεται σε μια διαρκή προσπάθεια ικανοποίησης ατομικών αιτημάτων, υποβαθμίζοντας το συνολικό συμφέρον της τοπικής κοινωνίας.
Η Πρόταση: Ένα Μικτό Σύστημα Ευθύνης και Αντιπροσώπευσης
Προτείνω ένα νέο αρχιτεκτονικό μοντέλο 300 εδρών, που εδράζεται σε τρεις πυλώνες:
- Απλή Αναλογική για την Ιδεολογική Καταγραφή: 100 έδρες κατανέμονται στην επικράτεια (ανά διοικητική περιφέρεια) με σύστημα ανόθευτης απλής αναλογικής. Έτσι, διασφαλίζεται ότι η κοινοβουλευτική ισχύς κάθε κόμματος αντιστοιχεί με ακρίβεια στο πραγματικό του λαϊκό έρεισμα.
- Μονοεδρικές Περιφέρειες και η «Ανατρεπόμενη Λίστα»: Οι υπόλοιπες 200 έδρες μετατρέπονται σε μονοεδρικές με πληθυσμιακά κριτήρια. Εδώ εισάγουμε την «ανατρεπόμενη λίστα»: ο αρχηγός του κόμματος προτείνει τον πρώτο υποψήφιο και η κομματική βάση τον δεύτερο.
- Αν ο ψηφοφόρος διαφωνεί με την επιλογή της ηγεσίας, μπορεί να θέσει σταυρό μόνο στον δεύτερο υποψήφιο. Αν αυτός συγκεντρώσει το 50\% + 1 των ψήφων του κόμματος, ανατρέπει τη σειρά και εκλέγεται εκείνος.
- Με αυτόν τον τρόπο, επιτυγχάνεται μια υγιής ισορροπία μεταξύ της κομματικής γραμμής και της λαϊκής βούλησης, ενώ ο εκλεγμένος βουλευτής καθίσταται πλέον εκπρόσωπος του συνόλου της περιφέρειάς του και όχι μιας «πελατείας» σταυροφόρων.
- Σύνθεση Αναλογικότητας και Κυβερνησιμότητας: Το σύστημα αυτό γεφυρώνει το χάσμα μεταξύ της ανάγκης για δίκαιη εκπροσώπηση (απλή αναλογική) και της απαίτησης για σταθερή διακυβέρνηση, δίνοντας καθαρές λύσεις στις μονοεδρικές περιφέρειες.
Ο πλήρης διαχωρισμός των Εξουσιών
Ως κατακλείδα, αλλά και ως αναγκαία συνθήκη για την επιτυχία της μεταρρύθμισης, προτείνω τον απόλυτο διαχωρισμό Νομοθετικής και Εκτελεστικής εξουσίας. Κανένας βουλευτής δεν πρέπει να μπορεί να γίνει Υπουργός.
Το ασυμβίβαστο αυτό θα αναγκάσει τους βουλευτές να αφοσιωθούν στο πραγματικό τους καθήκον: τον νομοθετικό έλεγχο και τη χάραξη στρατηγικής. Η κυβέρνηση θα παύσει να είναι ένας μηχανισμός «τακτοποίησης» στελεχών και θα μετατραπεί σε ένα όργανο υλοποίησης της βούλησης της Βουλής, υπό διαρκή λογοδοσία.
Μόνο με τέτοιες ριζικές τομές μπορούμε να περάσουμε από την πολιτική των σκοπιμοτήτων στην πολιτική των αρχών.
O Χαλκιώτης Δημήτριος (DipED, MA, PhD) είναι Καθηγητής-Σύμβουλος Σπουδών ΕΛΛ. ΑΝ. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ Τακτικό Διδακτικό Μέλος στο ΕΚΔΔΑ
