Στις καθημερινές μας συζητήσεις η πολιτική είναι το θέμα που πάντα «ανάβει» τα αίματα. Συνήθως μιλάμε για το «ποιος» είπε τι και το «τι» έγινε σε μια συνεδρίαση, όμως σπάνια αναρωτιόμαστε για το βαθύτερο «γιατί». Γιατί ένας πολιτικός αλλάζει συμπεριφορά μόλις πάρει την εξουσία; Γιατί εμείς οι ίδιοι, ως πολίτες, συχνά παρασυρόμαστε από μεγάλα λόγια ή μένουμε προσκολλημένοι σε παλιές συνήθειες;
Η Πολιτική Ψυχολογία είναι το εργαλείο μας και στα άρθρα που δημοσιεύουμε είναι βασισμένη στις αναλύσεις του καθηγητή του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου και πρώην Γενικού Γραμματέα Αιγαίου & Νησιωτικής Πολιτικής Δ. Χαλκιώτη. Δεν πρόκειται για μια ακόμα πολιτική στήλη με στεγνές αναλύσεις, αλλά για μια προσπάθεια να δούμε τι συμβαίνει «πίσω από την κουρτίνα» του μυαλού μας.
Στα προηγούμενα άρθρα μας είδαμε πώς το άτομο επηρεάζεται από το συμφέρον και το υποσυνείδητο. Σήμερα θα δούμε τι συμβαίνει όταν βρισκόμαστε σε μια μεγάλη συγκέντρωση ή σε μια πορεία. Γιατί λειτουργούμε διαφορετικά απ’ ό,τι όταν είμαστε μόνοι;
Η Ψυχολογία της Μάζας προσπαθεί να προσεγγίσει και να στηρίξει το πώς απλοί καθημερινοί άνθρωποι αποκτούν ιδιαίτερη δύναμη όταν λειτουργούν συλλογικά.
Όταν το άτομο γίνεται μέλος μιας μάζας (με την έννοια του ψυχολογικού πλήθους), παθαίνει απώλεια εαυτού. Χάνεται η ατομικότητα και γεννιέται το φαινόμενο της απεξατομίκευσης, αλλάζοντας απόλυτα τη συμπεριφορά και τα συναισθήματά του. Απεξατομίκευση σημαίνει περιορισμένη αίσθηση του εαυτού και της διαφορετικότητάς του, κάτι που οδηγεί σε μειωμένη αυτοσυγκράτηση και ακραία αντίδραση στα ερεθίσματα. Όπου υπάρχει πλήθος, κυριαρχεί η ανωνυμία, και η ανωνυμία —όπως υποστηρίζουν οι έρευνες— συνοδεύεται πολύ συχνά από βία.
Σε αυτό το περιβάλλον, η Κοινωνική Νόηση παίζει καθοριστικό ρόλο. Η κοινωνική νόηση μελετά την κατανόηση του εαυτού και των άλλων. Υποστηρίζει πως το πιο βολικό για τα άτομα είναι να διαμορφώνουν απλουστευτικές απόψεις για τον εξωτερικό κόσμο, και να συγκρατούν κάποιες από τις πληροφορίες από τις οποίες βομβαρδίζονται. Αυτό έχει τεράστια σημασία για τον τρόπο προβολής των πολιτικών επιχειρημάτων. Είναι απαραίτητη η ύπαρξη συνθημάτων για να «καρφώνονται» στο μυαλό των αποδεκτών, καθώς ο εγκέφαλος αναζητά εύκολες λύσεις σε περίπλοκα προβλήματα.
Η ψυχολογία της μάζας μας διδάσκει ότι η συλλογική δράση μπορεί να είναι πανίσχυρη, αλλά και επικίνδυνη αν δεν υπάρχει αυτογνωσία. Κατανοώντας πώς το πλήθος και η ανάγκη μας για απλοποίηση επηρεάζουν τις κρίσεις μας, μπορούμε να προστατευτούμε από την αγελαία συμπεριφορά. Η γνώση αυτή μας βοηθά να διατηρήσουμε την προσωπική μας κριτική ικανότητα, ακόμη και όταν τα συναισθήματα της μάζας προσπαθούν να μας παρασύρουν.
Γράφει ο Χαλκιώτης Δημήτριος (DipED, MA, PhD)-Καθηγητής-Σύμβουλος Σπουδών ΕΛΛ. ΑΝ. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ Τακτικό Διδακτικό Μέλος στο ΕΚΔΔΑ
