Έργα όπως το FEEDACTIV καταδεικνύουν ότι η βιωσιμότητα στην υδατοκαλλιέργεια δεν ξεκινά στη θάλασσα – ξεκινά στο εργοστάσιο ζωοτροφών, όπου η επιστήμη και η φύση συνεργάζονται για να καλλιεργήσουν τα θαλασσινά του μέλλοντος. Μια ομάδα επιστημόνων και ειδικών στην υδατοκαλλιέργεια, από τη Λέσβο, την Αθήνα, τη Σικελία και τη Ρουμανία επανεξετάζει τον τρόπο με τον οποίο ταΐζουμε τα ψάρια. Μέσω του χρηματοδοτούμενου από την ΕΕ έργου FEEDACTIV, ερευνητές από όλη την Ευρώπη μετατρέπουν φυσικές ενώσεις από φύκια, αγροδιατροφικά υποπροϊόντα και μεσογειακά βότανα σε ισχυρά συστατικά ιχθυοτροφών που ενισχύουν την υγεία των ψαριών, βοηθώντας παράλληλα την υδατοκαλλιέργεια να μειώσει την εξάρτησή της από τα αντιβιοτικά. Το έργο, που υποστηρίζεται από τις Δράσεις MarieSkłodowskaCurie (MSCA), δείχνει πώς η κυκλική, επιστημονικά καθοδηγούμενη καινοτομία μπορεί να κάνει την παραγωγή θαλασσινών πιο βιώσιμη, οικονομικά αποδοτική και φιλική προς το περιβάλλον. «Οι φυσικές βιοδραστικές ενώσεις από φύκια, αγροδιατροφικά υποπροϊόντα και βότανα, σε συνδυασμό με τεχνολογίες μικροενθυλάκωσης, μπορούν να γίνουν πρακτικά εργαλεία ιχθυοτροφών που υποστηρίζουν την υγεία των ψαριών και βοηθούν την υδατοκαλλιέργεια να απομακρυνθεί από τα συνηθισμένα αντιβιοτικά», δήλωσε ο καθηγητής DanChristianVodnar καισυντονιστής του έργου FEEDACTIV από το Πανεπιστήμιο Γεωπονικών Επιστημών και Κτηνιατρικής της Κλουζ-Ναπόκα,
Από τα Φύκια στην Υδατοκαλλιέργεια: Πώς Λειτουργεί το FEEDACTIV
Η έρευνα του FEEDACTIV ξεδιπλώνεται σε διάφορα, στενά συνδεδεμένα, στάδια όπου το καθένα έχει σχεδιαστεί για να μετατρέπει τα φυσικά εκχυλίσματα σε χρησιμοποιήσιμα πρόσθετα ιχθυοτροφών.
Εκχύλιση & Χαρακτηρισμός
Οι επιστήμονες ξεκίνησαν πραγματοποιώντας πράσινες εκχυλίσεις βιοδραστικών ενώσεων από φυτικά υποπροϊόντα. Ανέλυσαν τη συνολική φαινολική περιεκτικότητα, την αντιοξειδωτική δράση και το αντιμικροβιακό δυναμικό κάθε εκχυλίσματος, επιλέγοντας τους πιο υποσχόμενους υποψηφίους για εφαρμογές ζωοτροφών. Τυποποιημένες παρτίδες στη συνέχεια παρασχέθηκαν στα επόμενα στάδια του έργου.
Ενθυλάκωση
Τα επιλεγμένα εκχυλίσματα σταθεροποιήθηκαν μέσω ενθυλάκωσης – μιας τεχνικής που προστατεύει τις ευαίσθητες ενώσεις κατά την αποθήκευση και την επεξεργασία των ζωοτροφών. Πειραματιζόμενοι με διαφορετικές μήτρες και συνθήκες επεξεργασίας κατάλληλης για τρόφιμα, η ομάδα παρήγαγε μικροσωματίδια με υψηλή αποτελεσματικότητα ενθυλάκωσης και σταθερότητα, διασφαλίζοντας ότι τα βιοδραστικά συστατικά παραμένουν ισχυρά μέχρι να χωνευτούν από τα ψάρια.
Ανάπτυξη και Έλεγχος Ποιότητας Τροφών
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τόσο ελεύθερα όσο και ενθυλακωμένα φυτοβιοτικά για την ανάπτυξη ιχθυοτροφών πιλοτικής κλίμακας. Δοκίμασαν την ακεραιότητα των σφαιριδίων, την ομοιογένεια των θρεπτικών συστατικών και την ανθεκτικότητα, ενώ παράλληλα μέτρησαν πόσο καλά τα βιοδραστικά μόρια άντεξαν την εξώθηση της τροφής. Οι αξιολογήσεις διάρκειας ζωής και περιβαλλοντικού αποτυπώματος (LCA/LCC) βρίσκονται σε εξέλιξη, συγκρίνοντας τις νέες τροφές με τις συμβατικές για την ποσοτικοποίηση των ενεργειακών, κοστολογικών και βιωσιμότερων κερδών.
Ημι-Πιλοτικές Δοκιμές
Τα εκχυλίσματα ελέγχθηκαν έναντι σημαντικών θαλάσσιων βακτηριακών παθογόνων, εντοπίζοντας εκείνα με τις ισχυρότερες αντιμικροβιακές επιδράσεις. Οι επακόλουθες ημι-πιλοτικές δοκιμές μέτρησαν τις ανοσολογικές αποκρίσεις των ψαριών και την ανάπτυξη σε δεξαμενές χρησιμοποιώντας εμπλουτισμένες τροφές. Η ομάδα του εργαστηρίου Υδατοκαλλιεργειών και Ασθενειών Ιχθύων του Πανεπιστημίου Αιγαίου από το τμήμα Ωκεανογραφίας και Θαλάσσιων Βιοεπιστημών στη Μυτιλήνη που πραγματοποιούν τις δοκιμές στο κοινό εμπορικό λαβράκι, τονίζουν πως οι πρώτες ενδείξεις δείχνουν βελτιωμένη ανοχή και ανάπτυξη με συγκεκριμένα εκχυλίσματα να ξεχωρίζουν, όπως αυτά που περιέχουν υποπροϊόντα ελιάς, ενισχύοντας το ενδιαφέρον για την περεταίρω επεξεργασία και χρήση υποπροϊόντων από ένα τόσο μεγάλο κλάδο της τοπικής οικονομίας.
Εμπορικές Δοκιμές
Με πολλά υποσχόμενα εργαστηριακά και πιλοτικά αποτελέσματα, οι τροφές της FEEDACTIV δοκιμάζονται τώρα σε πραγματικές μονάδες υδατοκαλλιέργειας σε όλη τη Νότια Ευρώπη. Οι εταιρείες υδατοκαλλιεργειών παρακολουθούν τους ρυθμούς ανάπτυξης, την αποτελεσματικότητα των ζωοτροφών, την επιβίωση και την αντοχή στα παράσιτα, με τις καινοτόμες τροφές να δείχνουν ισχυρή αποδοχή και πρακτική εφικτότητα στις καθημερινές λειτουργίες.
Πρακτική Συνεργασία και Ενημέρωση
Πέρα από την εργαστηριακή πρόοδο, το FEEDACTIV ευδοκιμεί στην ανταλλαγή γνώσεων. Εργαστήρια στην Κλουζ-Ναπόκα της Ρουμανίας (2023) και στη Λέσβο της Ελλάδας (2024) έφεραν σε επαφή εταιρείες υδατοκαλλιεργειών, ζωοτροφών και ακαδημαϊκούς για διάλογο σχετικά με τις βιώσιμες ιχθυοτροφές. Το έργο έχει επίσης εμπλέξει το κοινό, συμμετέχοντας κάθε χρόνο στην Ευρωπαϊκή Βραδιά Ερευνητών, όπου οιεπισκέπτες έμαθαν πώς η επαναπροσδιορισμένη διατροφή των ψαριών μπορεί να ενισχύσει τα τοπικά συστήματα τροφίμων.
Συνδυάζοντας την βιολογική εκχύλιση, την τεχνολογία ενθυλάκωσης, τη σύνθεση ζωοτροφών και την ανάλυση της κυκλικής οικονομίας, το FEEDACTIV προσφέρει ένα απτό παράδειγμα του πώς η έρευνα της ΕΕ μπορεί να δημιουργήσει πιο υγιή ψάρια, μειώνοντας παράλληλα τη χρήση χημικών. Περισσότερες πληροφορίες και αποτελέσματα —συμπεριλαμβανομένων επιστημονικών δεδομένων και πολυμέσων— είναι δημόσια διαθέσιμα στο feedactiv.eu και μέσω του αποθετηρίου ανοιχτής πρόσβασης στο zenodo.org.
