Στον Ασώματο, το ημιορεινό χωριό στους πρόποδες του Ολύμπου, δεν χρειάζεσαι πολλή ώρα για να καταλάβεις ότι βρίσκεσαι σε έναν τόπο που κρατά ακόμη ζωντανά τα χαρακτηριστικά της παλιάς Λέσβου. Τα καλντερίμια, τα πέτρινα σπίτια, οι σιδερένιες αυλόπορτες, οι αυλές με τα λουλούδια και η ησυχία που σε κατακλύζει από την πρώτη κιόλας στροφή, συνθέτουν μια εικόνα που δύσκολα συναντά κανείς πια τόσο ολοκληρωμένη. Και πίσω από αυτή την εικόνα βρίσκονται άνθρωποι που επιμένουν να φροντίζουν το χωριό τους. Ανάμεσά τους, εδώ και έντεκα χρόνια, η πρόεδρος της κοινότητας Αφροδίτη Μολυβιάτη.

Ο Ασώματος είναι ένας από εκείνους τους οικισμούς που σε κερδίζουν πριν ακόμη προλάβεις να τον περπατήσεις πολύ. Ανηφόρες, κατηφόρες, στροφές και καλντερίμια σε οδηγούν μέσα σε ένα χωριό περιποιημένο, μικρό σήμερα σε πληθυσμό, αλλά μεγάλο σε χαρακτήρα.

Τα σπίτια έχουν χρώμα. Οι αυλές λουλούδια. Στις πόρτες σώζονται παλιά σφυρήλατα σίδερα, μάνταλα και διακοσμητικές λεπτομέρειες που δεν συναντώνται εύκολα στις σύγχρονες κατασκευές. Παράθυρα με παραδοσιακές φόρμες, πέτρα, ξύλο και σίδερο λειτουργούν σαν μικρές υπενθυμίσεις μιας εποχής κατά την οποία ακόμη και ένα χρηστικό στοιχείο του σπιτιού μπορούσε να γίνει μικρό έργο τέχνης. Και ίσως αυτό είναι που κάνει τον Ασώματο τόσο ιδιαίτερο, δεν χρειάζεται να ψάξεις για τα ίχνη της παράδοσης γιατί βρίσκονται μπροστά σου.

Η πρόεδρος που δεν μένει στο γραφείο

Απέναντι από το Δημοτικό Κατάστημα, στο καφενείο του χωριού, βρίσκεται συχνά η Αφροδίτη Μολυβιάτη. Έντεκα χρόνια πρόεδρος του Ασωμάτου, αλλά ο τίτλος από μόνος του λέει λίγα για τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τον ρόλο της. Θα τη δεις να βοηθάει την κυρία Ανθή στο καφενείο, να κάνει παρέα στους ανθρώπους που περνούν, να ασχολείται με τις δουλειές του χωριού και, αν χρειαστεί, να παίρνει ακόμη και τη σκούπα για να μαζέψει τα φύλλα που της χαλούν την εικόνα της πλατείας. «Για να είναι όμορφο το χωριό, πρέπει όλοι μαζί να κάνουμε κάτι», λέει. Και φαίνεται ότι για εκείνη αυτό δεν είναι σύνθημα. Είναι καθημερινότητα.

Και μέσα σε όλα αυτά, η ζωή της έχει τον δικό της ασταμάτητο ρυθμό. Έχει τον μπαχτσέ της, φροντίζει τις κότες της, τα λουλούδια της, το σπίτι της και ταυτόχρονα έναν ολόκληρο κατάλογο με μικρά και μεγάλα θέματα της κοινότητας που πρέπει να διεκπεραιωθούν. Από μια πρακτική ανάγκη του χωριού μέχρι ένα θέμα που περιμένει λύση, όλα χωρούν μέσα στην ίδια μέρα. Στον Ασώματο η προσωπική καθημερινότητα και η φροντίδα της κοινότητας μπλέκονται συχνά χωρίς σαφή όρια και η Αφροδίτη Μολυβιάτη μοιάζει να το θεωρεί απολύτως φυσικό.

Αφήνει για λίγο τις δουλειές της και ξεκινά μαζί μας μια διαδρομή από τη μία άκρη του χωριού στην άλλη. Το Καζίνο με τη μοναδική θέα του, τα στενά, οι ανηφόρες, τα σπίτια, οι αυλές και τα λουλούδια περνούν το ένα μετά το άλλο. Για τα προβλήματα θα μιλήσει λιγότερο. Για τις ομορφιές περισσότερο! Κάθε γωνιά συνοδεύεται από μια ιστορία. Κάθε παλιό κτίριο φαίνεται να έχει για εκείνη το δικό του όνομα και τη δική του μνήμη.

Ένας τόπος με παράδοση στις τέχνες

Η Αφροδίτη Μολυβιάτη σταματά και σε κτίρια που συνδέθηκαν κάποτε με παραδοσιακές τέχνες του χωριού. Ο Ασώματος είχε σημαντική παρουσία στην καλαθοπλεκτική, μια τέχνη που για χρόνια αποτελούσε μέρος της καθημερινής ζωής και της οικονομίας της περιοχής. Παλιότεροι τεχνίτες κατασκεύαζαν καλάθια και χρηστικά αντικείμενα με υλικά του τόπου, μεταφέροντας τη γνώση από γενιά σε γενιά. Η ίδια μιλά με ιδιαίτερο πάθος και για τα σεμινάρια υφαντικής που είχε οργανώσει παλαιότερα. «Τέτοια παράδοση δεν πρέπει να χαθεί», μας λέει, καθώς δεν αντιμετωπίζει το παρελθόν μόνο ως κάτι που πρέπει να φωτογραφηθεί και να θαυμαστεί, αλλά ως γνώση που πρέπει να περάσει παρακάτω.

Η οικογένεια Κοντέλλη και ο Ασώματος

Η σχέση του Ασωμάτου με την οικογένεια Κοντέλλη αποτελεί ένα ξεχωριστό κεφάλαιο της νεότερης ιστορίας του χωριού. Από εδώ καταγόταν ο Ιωάννης Κοντέλλης, ο οποίος στις αρχές του περασμένου αιώνα έφυγε για την Αμερική, εργάστηκε στη Ford και επιστρέφοντας στη Λέσβο, το 1919, έβαλε τις βάσεις για μια επιχειρηματική πορεία που έμελλε να συνδεθεί με το όνομα της οικογένειας για πολλές δεκαετίες. Ο δεσμός με τον Ασώματο δεν χάθηκε ποτέ. Ο γιος του, Εμμανουήλ Κοντέλλης, έμεινε στενά συνδεδεμένος με τη γενέτειρα της οικογένειας και υπήρξε σημαντικός ευεργέτης του χωριού. Χρηματοδότησε την ενορία, προσέφερε κτίρια στην κοινότητα και στήριξε το Προσκοπικό Εκπαιδευτικό Περιβαλλοντικό Κέντρο Ασωμάτου, ενώ αρκετές από τις δωρεές του έγιναν αθόρυβα.

Σήμερα, τη σκυτάλη αυτής της σχέσης με τον Ασώματο κρατά ο Γιάννης Κοντέλλης, ο οποίος το ίδιο αθόρυβα, συνεχίζει να βρίσκεται κοντά στο χωριό και να βοηθά με κάθε τρόπο όπου υπάρχει ανάγκη. Μια παρουσία διακριτική, αλλά ουσιαστική, που δείχνει ότι ο δεσμός της οικογένειας Κοντέλλη με τον Ασώματο δεν ανήκει μόνο στο παρελθόν, αλλά παραμένει ζωντανός μέχρι σήμερα.

Μυρωδιές φθινοπώρου και ένα τραπέζι για όλους

Όσο πλησιάζει ο χειμώνας, οι μυρωδιές στον Ασώματο μοιάζουν να γίνονται πιο έντονες. Η καμπάνα χτυπά τέσσερις, την ώρα που επιστρέφουμε στην πλατεία. Η παρέα έχει ήδη αρχίσει να μαζεύεται για τον απογευματινό καφέ. Από το καφενείο έρχονται τα γλυκά του κουταλιού, κολοκύθι, σύκο, σταφύλι, κεράσι, όλα με ένα μεγάλο ποτήρι νερό.

Λίγο νωρίτερα, μέσα στο καφενείο, η Άνθη βρίσκεται πίσω από τον πάγκο, μαγειρεύει, σερβίρει και φροντίζει όσους περνούν. Κοντά της η Αφροδίτη και η Κατερίνα, μοιράζονται την κουβέντα, την καθημερινότητα και όλα όσα συμβαίνουν στην πλατεία. Εκεί, ανάμεσα σε ένα πιάτο που βγαίνει από την κουζίνα και έναν καφέ που μόλις σερβιρίστηκε, περνά σχεδόν ολόκληρη η ζωή του μικρού χωριού.

Ένα μικρό χωριό με μεγάλο χαρακτήρα

Η αξία του Ασώματου βρίσκεται ακριβώς σε όσα έχουν απομείνει αυθεντικά, στις οικογένειες που άφησαν το αποτύπωμά τους και κυρίως στους ανθρώπους που επιμένουν να γεμίζουν τις γειτονιές του με ζωή. Και η Αφροδίτη Μολυβιάτη μοιάζει να συμπυκνώνει κάτι από αυτή τη φιλοσοφία.

Δεν περιμένει μόνο από κάποιον άλλο να φροντίσει τον τόπο. Θα σηκωθεί, θα δείξει, θα οργανώσει, θα καθαρίσει, θα μιλήσει για όσα πρέπει να σωθούν, θα φροντίσει τον μπαχτσέ και τις κότες της και ύστερα θα επιστρέψει στο καφενείο για να βοηθήσει όποιον την χρειαστεί.

Σε ένα χωριό περίπου εκατό ανθρώπων, αυτή είναι η σημαντικότερη μορφή τοπικής διοίκησης, να αισθάνεσαι ότι το χωριό είναι λίγο και σαν το δικό σου σπίτι. Και όταν το νιώθεις έτσι, δεν περιμένεις απλώς να αλλάξει κάτι, σηκώνεις τα μανίκια και το φροντίζεις.