Το αλεύρι και η ζάχαρη είναι από τις πιο κοινές πρώτες ύλες στη βιομηχανία τροφίμων. Υπό κανονικές συνθήκες δεν θεωρούνται επικίνδυνα. Όταν όμως βρεθούν σε μορφή λεπτής σκόνης και αιωρηθούν στον αέρα, μπορούν να μετατραπούν σε ιδιαίτερα εύφλεκτο μίγμα, ικανό να προκαλέσει έκρηξη.
Το φαινόμενο είναι γνωστό διεθνώς ως έκρηξη σκόνης (dust explosion) και δεν αποτελεί σπάνια ή θεωρητική περίπτωση. Από τα τέλη του 19ου αιώνα έως σήμερα έχουν καταγραφεί δεκάδες σοβαρά ατυχήματα σε μύλους, εργοστάσια ζάχαρης, σιλό σιτηρών και μονάδες επεξεργασίας τροφίμων.
Η αρχή είναι απλή: όσο πιο λεπτό είναι ένα οργανικό υλικό, τόσο μεγαλύτερη επιφάνεια έρχεται σε επαφή με το οξυγόνο. Έτσι, ενώ το αλεύρι ή η ζάχαρη σε συμπαγή μορφή δεν καίγονται εύκολα, σε αιωρούμενη μορφή μπορούν να αναφλεγούν σχεδόν στιγμιαία, εφόσον υπάρξει σπινθήρας, θερμή επιφάνεια ή άλλη πηγή ανάφλεξης.
Ιστορικά παραδείγματα επιβεβαιώνουν τον κίνδυνο. Η έκρηξη στο εργοστάσιο ζάχαρης Imperial Sugar στη Georgia των ΗΠΑ το 2008, με 14 νεκρούς, ανέδειξε τη συσσώρευση σκόνης ως καθοριστικό παράγοντα καταστροφής. Ανάλογα περιστατικά έχουν καταγραφεί σε Ευρώπη και Βόρεια Αμερική, συχνά με κοινά χαρακτηριστικά: αιωρούμενη σκόνη, περιορισμένο χώρο και μια αρχική ανάφλεξη που εξελίχθηκε σε αλυσιδωτές εκρήξεις.
Γι’ αυτό και σήμερα οι εκρήξεις σκόνης θεωρούνται δομικός κίνδυνος της βιομηχανίας τροφίμων, που απαιτεί αυστηρά μέτρα πρόληψης: συστήματα εξαερισμού και απορρόφησης σκόνης, τακτικό καθαρισμό, πιστοποιημένο εξοπλισμό και συνεχείς ελέγχους.
Εκτός από το αλεύρι και τη ζάχαρη, επικίνδυνες θεωρούνται η σκόνη καφέ, το κακάο, το γάλα σε σκόνη και άλλα τρόφιμα που χρησιμοποιούνται σε μεγάλες ποσότητες στη βιομηχανική παραγωγή. Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι η ποσότητα του υλικού, αλλά ο βαθμός κονιορτοποίησης και η παρουσία του στον αέρα.
Η περίπτωση της ΒΙΟΛΑΝΤΑ: τι εξετάζεται;
Με αυτό το ιστορικό υπόβαθρο, γίνεται σαφές γιατί το αλεύρι και η ζάχαρη περιλαμβάνονται στη διερεύνηση της έκρηξης στο εργοστάσιο της ΒΙΟΛΑΝΤΑ , ίσως όχι ως αυτόνομη αιτία, αλλά ως πιθανός επιβαρυντικός παράγοντας.
Τι είναι η έκρηξη σκόνης
Η έκρηξη σκόνης (dust explosion) συμβαίνει όταν λεπτόκοκκα οργανικά υλικά, όπως αλεύρι ή ζάχαρη, βρεθούν αιωρούμενα στον αέρα και αναφλεγούν.
Απαιτείται συνδυασμός: καύσιμης σκόνης, οξυγόνου, πηγής ανάφλεξης (σπινθήρας, θερμή επιφάνεια), συχνά και περιορισμένου χώρου
Μια αρχική ανάφλεξη μπορεί να σηκώσει σκόνη που έχει καθίσει σε επιφάνειες, προκαλώντας δευτερογενή, πολύ ισχυρότερη έκρηξη. Γι’ αυτό το φαινόμενο θεωρείται από τους πιο επικίνδυνους και υποτιμημένους κινδύνους στη βιομηχανία τροφίμων.
